Pramāṇa · Search · About · API

Yāska's Nirukta 16.6

Ṛjvarthā (Niruktavṛtti) 16.6

Language
Sanskrit

16.6

evamayamapi samprasāryyāsamprasāryyaviśeṣaḥ parijñeyaḥ śabdān nirbruvatā puṃsā- "athāpi bhāṣikebhyo dhātubhyo naigamāḥ kṛto bhāṣyante” athāpi idamaparamupekṣitavyamanena śabdān nirbuvatā | āha-kim iti ? ucyate-bhāṣikebhyo dhātubhyaḥ | bhāṣāyāṃ ye prāyeṇa prasiddhaprayogāste bhāṣikāstebhyaḥ | naigamāḥ chandoviṣayāḥ | kṛtaḥ kṛtpratyayāntāḥ śabdāḥ | bhāṣyante vipriyante nirucyanta ityarthaḥ | tadyathā,-"damūnāḥ kṣetrasādhā iti” | 'dama upaśame (di0 pa0 )' tasya bhāṣāyāṃ dāmyati anaḍḍān, damayati anaḍvāham,
dāntaḥ anaṅghān-ityevamādayaḥ prayogā bhavanti, chandasi punaḥ damūnā abhraṃrucyate sa bhāṣāśabdasāmānyena kenacinnirvaktavyāḥ-damamanā ityevamādinā | evameva sādhyate bhāṣāprāyovṛtteḥ sādhyā iti | “mitraṃ na kṣetrasādhasaṃm ( ṛ0 saṃ0 6, 2, 40, 4 )”ityevamādayo mitramiva kṣetrasādhayitāramityevamādinā prakāreṇa nirvaktavyāḥ |

Linked texts (1)