Yāska's Nirukta 2.2
Nirukta 2.2
- Language
- Sanskrit
2.2
ogho megho nādho gādho vadhūr madhu iti
atha apy varṇa upajana āsthad dvāro bharūja iti
tad yatra svarād anantara antastha antar dhātur bhavati tad dviprakṛtīnām sthānam iti pradiśanti
tatra siddhāyām anupapadyamānāyām itarayā upapipādayiṣet
tatra apy eke alpa niṣpattayo bhavanti tad yathā etad ūtir mṛduḥ pṛthuḥ pṛṣataḥ kuṇārum iti
atha apy bhāṣikebhyo dhātubhyo naigamāḥ kṛto bhāṣyante damūnāḥ kṣetrasādhā iti
atha apy naigamebhyo bhāṣikā uṣṇam ghṛtam iti
atha api prakṛtaya eva ekeṣu bhāṣyante vikṛtaya ekeṣu
śavatir gati karmā kambojeṣv eva bhāṣyate
kambojāḥ kambala bhojāḥ kamanīya bhojā vā
kambalaḥ kamanīyo bhavati
vikāram asya āryeṣu bhāṣante śava iti
dātir lavana arthe prācyeṣu dātram udīcyeṣu
evam eka padāni nirbrūyāt
atha taddhita samāseṣv eka parvasu vā.(ca.Bh).aneka parvasu ca pūrvam pūrvam aparam aparam pravibhajya nirbrūyāt
daṇḍyaḥ puruṣo daṇḍa puruṣo daṇḍam arhati iti vā daṇḍena sampadyata iti vā
daṇḍo dadater dhārayati karmaṇo akūro dadate maṇim ity abhibhāṣante
damanād ity aupamanyavo daṇḍam asya ākarṣati.(ākarṣata.Bh).iti garhāyām
kakṣyā rajjur aśvasya kakṣam sevate
kakṣo gāhateḥ ksa iti nāma karaṇaḥ khyāter vā anarthako abhyāsaḥ kim asmin khyānam iti kaṣater vā
tat sāmānyān manuṣya kakṣo bāhu mūla sāmānyād aśvasya
Commentaries (4)
- Ṛjvarthā (Niruktavṛtti) — Durgācārya, Sanskrit
- Niruktavṛtti — Durgācārya, Sanskrit
- Niruktaṭīkā — Skandasvāmin & Maheśvara, Sanskrit
- Niruktavivaraṇa — Maheśvaratīrtha, Sanskrit
Linked texts (12)
- History of Dharmaśāstra (Ancient and Mediaeval Religious and Civil Law in India) — P. V. Kane, English
- Vedic Index of Names and Subjects — Arthur A. Macdonell & A. Berriedale Keith, English
- Original Sanskrit Texts on the Origin and History of the People of India, their Religion and Institutions — John Muir, English
- Altindische Grammatik — Jacob Wackernagel & Albert Debrunner, German
- The History of Bengal (Vol. I: Hindu Period; Vol. II: Muslim Period 1200–1757) — R. C. Majumdar & Jadunath Sarkar, English
- The Religion and Philosophy of the Veda and Upanishads — Arthur Berriedale Keith, English
- Die Kosmographie der Inder nach den Quellen dargestellt — Willibald Kirfel, German
- A History of Sanskrit Literature — A. Berriedale Keith, English
- India as Known to Pāṇini: A Study of the Cultural Material in the Ashṭādhyāyī — V. S. Agrawala, English
- Nighaṇṭu — Yāska, Sanskrit
- The History of Indian Literature — Albrecht Weber, English
- History of Sanskrit Poetics — P. V. Kane, English