Pramāṇa · Search · About · API

Yāska's Nirukta 2.2

Nirukta 2.2

Language
Sanskrit

2.2

ogho megho nādho gādho vadhūr madhu iti
atha apy varṇa upajana āsthad dvāro bharūja iti
tad yatra svarād anantara antastha antar dhātur bhavati tad dviprakṛtīnām sthānam iti pradiśanti
tatra siddhāyām anupapadyamānāyām itarayā upapipādayiṣet
tatra apy eke alpa niṣpattayo bhavanti tad yathā etad ūtir mṛduḥ pṛthuḥ pṛṣataḥ kuṇārum iti
atha apy bhāṣikebhyo dhātubhyo naigamāḥ kṛto bhāṣyante damūnāḥ kṣetrasādhā iti
atha apy naigamebhyo bhāṣikā uṣṇam ghṛtam iti
atha api prakṛtaya eva ekeṣu bhāṣyante vikṛtaya ekeṣu
śavatir gati karmā kambojeṣv eva bhāṣyate
kambojāḥ kambala bhojāḥ kamanīya bhojā vā
kambalaḥ kamanīyo bhavati
vikāram asya āryeṣu bhāṣante śava iti
dātir lavana arthe prācyeṣu dātram udīcyeṣu
evam eka padāni nirbrūyāt
atha taddhita samāseṣv eka parvasu vā.(ca.Bh).aneka parvasu ca pūrvam pūrvam aparam aparam pravibhajya nirbrūyāt
daṇḍyaḥ puruṣo daṇḍa puruṣo daṇḍam arhati iti vā daṇḍena sampadyata iti vā
daṇḍo dadater dhārayati karmaṇo akūro dadate maṇim ity abhibhāṣante
damanād ity aupamanyavo daṇḍam asya ākarṣati.(ākarṣata.Bh).iti garhāyām
kakṣyā rajjur aśvasya kakṣam sevate
kakṣo gāhateḥ ksa iti nāma karaṇaḥ khyāter vā anarthako abhyāsaḥ kim asmin khyānam iti kaṣater vā
tat sāmānyān manuṣya kakṣo bāhu mūla sāmānyād aśvasya

Commentaries (4)

Linked texts (12)