Yāska's Nirukta 169.6
Ṛjvarthā (Niruktavṛtti) 169.6
- Language
- Sanskrit
169.6
“yathā etat”dāharaṇatrayamādhyātmikam,- “indro vaikuṇṭho labasūkta vāgāmbhṛṇīyamiti” etabhāvi | evamanye'pyādhyātmikā mantrā upekṣitavyāḥ || vikuṇṭhā nāma āsurī babhūva, tasyāḥ kila tapasaḥ prabhāveṇāpatyatvamindra ājagāma, ma vaikuṇṭho nāma abhūt | tasyātmastutisaṃyuktamevamādi brahma prādurbhūt,“a̱haṃ bhuva̱ṃ vasu̍naḥ pū̱rvyaspati̍ra̱haṃ dhanā̍ni saṃja̍yāmi̱ śaśva̍taḥ | māṃ ha̍vante pi̱tara̱ṃ na janta̍vo̱'haṃ dā̱śuṣe̱ vibha̍jāmi̱ bhoja̍nam || ( ṛ0 saṃ0 8, 1, 5, 1 )” iti || 'aham' eva 'bhuvam' abhavam 'vasunaḥ' dhanasya 'pūrvyaḥ' prathamaḥ 'patiḥ' | kiñca, sāmpratamapyahameva patiḥ | 'aham' eva ca śatrubhyaḥ sakāśāt samastāni 'dhanāni' 'saṃjayāmi' | 'śaśvataḥ' nityakālameva | kiñca, 'mām' eva 'hvante' āhvayanti 'pitaraṃ na' pitaramiva, tāsu tāsvātiṣu 'jantavaḥ' manuṣyāḥ | kiñca, 'aham' eva 'dāśuṣe' dattavate havīṃṣi, yajamānāya 'vibhajāmi' yathārhaṃ 'bhojanam' dhanamityarthaḥ ||
“i̱ti vā̱ iti̍ me̱ mano̱ gāmaśva̍ṃ sanu̱yāmi̍ti | ku̱vitsoma̍syā̱pāmiti̍ || ( ṛ0 saṃ0 8, 6, 26, 1 )”-iti || labdhasūkte sa eva labdho bravīti,-'iti vā iti' evañcaivañca 'me manaḥ' varttate| āhakatham ? iti | ucyate-'gāmaśvam' gā ca aśva ca 'sanuyām' sambhojayeyam etān yajamānān 'iti' | athaivamatiśaga pratyupakārābhiprāge sati kimartha brane ? 'kuvit' bahu aha 'somasya apām iti' || “a̱haṃ ru̱drebhi̱rvasu̍bhiścarā̱myahamā̍di̱tyairu̱ta vi̱śvade̍vaiḥ | a̱haṃ mi̱trāvaru̍ṇo̱bhā bi̍bha̱rmyahami̍ndrā̱gnī a̱hama̱śvino̱bhā || ( ṛ0 saṃ0 8, 7, 11, 1 )”-iti || vāgāmbhṛṇīye vāgeva bravīti | 'aham' eva 'rudre:' 'vasubhiḥ' 'ādityaiḥ' 'viśvedevaiḥ' viśvaiśca devaiḥ maha bhūtā 'carāmi' stutirūpeṇa | 'aham' eva 'mitrāvaruṇā' mināva̱ruṇau 'ubhā' ubhāvapi, 'indrāgnī' 'aśvinā' aśvinā ca 'ubhā' ubhāvapi 'bibharmi' haviṣā, matpūrvakaṃ haviḥsampradāna sarvadevatābhya ityabhiprāyaḥ |
2 |
Linked texts (1)
- Nirukta — Yāska, Sanskrit