Pramāṇa · Search · About · API

Yāska's Nirukta 17.4

Ṛjvarthā (Niruktavṛtti) 17.4

Language
Sanskrit

17.4

“naikapadāni nirbrūyāt” prakaraṇopapadarahitāni yāni santi, tāni kevalānyeva pareṇābhidrohabuddhyā pṛcchyamānāni na nirbrūyāt, na nirvaktavyānīti | kiṃ kāraṇam ? teṣā prakaraṇādupapadādvā arthaḥ śakyate'vadhārayitum, so'sau prakaraṇānabhijño'nyathaiva nirbrūyāt, tataśca pratyavāyena yogādapahāraiśca syāt | tadyathā,-'jahā'- ityekaṃ padaṃ prakaraṇopapadarahitam, [ tatra ] na vijñāyate-kiṃ hanteḥ (adā0 pa0), uta “ohāk tyāge (ju0 pa0)”-ityasya dhātoḥ syāt ? iti | tat punaretat“mā na eka̍sminnāga̍si̱ mā dvayo̍ru̱ta tri̱ṣu | vadhī̍rmā śūra̍ bhūri̍ṣu || (ṛ0 saṃ0 6, 3, 48, 4)” ityetasyāmṛci yadetanmā vadhīrivi padam, etad gamyate hanteḥ syāditi | kiṃ kāraṇam? 'vijñātaprakaraṇopapadasya hi samajasam̐ hyarthakaraṇaṃ nyāyyamityevamanavagatasaṃskārāṇāmekapadānāṃ prakaraṇādarthāvadhāraṇamupapadādvā śakyate kartum | ata idamuktam,-naikapada[āni] nirbrūyāt iti |

Linked texts (1)