Yāska's Nirukta 2.3
Nirukta 2.3
- Language
- Sanskrit
2.3
rājñaḥ puruṣo rāja puruṣaḥ
rājā rājateḥ
puruṣaḥ puri ṣādaḥ puri śayaḥ pūrayater vā
pūrayaty antar ity antara puruṣam abhipretya
``yasmāt param na aparam asti kiṃcid yasmān na aṇīyo na jyāyo asti kaścit.''.(ṭA.10,10,3;.ṃu.10,4)
``vṛkṣa iva stabdho divi tiṣṭhaty ekas tena idam pūrṇam puruṣeṇa sarvam.''.(ṭA.10,10,3;.ṃu.10,4;.ṆU.21-9).ity api nigamo bhavati
viścakadrākarṣo vi iti cakadra iti śva gatau bhāṣyate
drāti iti gati kutsanā
kadrāti iti drāti kutsanā
cakadrāti kadrāti iti sato anarthako abhyāsas tad asminn asti iti viścakadraḥ
kalyāṇa varṇa rūpaḥ kalyāṇa varṇasya iva asya rūpam
kalyāṇam kamanīyam bhavati
varṇo vṛṇoteḥ
rūpam rocateḥ
evam taddhita samāsān nirbrūyāt
na eka padāni nirbrūyāt na avaiyākaraṇāya na anupasannāya anidaṃvide vā
nityam hy avijñātur vijñāne asūyā
upasannāya tu nirbrūyād yo vā alam vijñātum syān medhānine tapasvine vā
Commentaries (4)
- Ṛjvarthā (Niruktavṛtti) — Durgācārya, Sanskrit
- Niruktavṛtti — Durgācārya, Sanskrit
- Niruktaṭīkā — Skandasvāmin & Maheśvara, Sanskrit
- Niruktavivaraṇa — Maheśvaratīrtha, Sanskrit
Linked texts (8)
- History of Dharmaśāstra (Ancient and Mediaeval Religious and Civil Law in India) — P. V. Kane, English
- Original Sanskrit Texts on the Origin and History of the People of India, their Religion and Institutions — John Muir, English
- A Vedic Concordance — Maurice Bloomfield, English
- Vāstu-śāstra (Vol. I: Hindu Science of Architecture; Vol. II: Hindu Canons of Iconography and Painting) — D. N. Shukla, English
- Ancient Indian Education (Brahmanical and Buddhist) — Radhakumud Mookerji, English
- The Hindu Temple — Stella Kramrisch, English
- Hindu Polity: A Constitutional History of India in Hindu Times — K. P. Jayaswal, English
- Nighaṇṭu — Yāska, Sanskrit