Pramāṇa · Search · About · API

Yāska's Nirukta 171.2

Ṛjvarthā (Niruktavṛtti) 171.2

Language
Sanskrit

171.2

“yaddevataḥ sa yajño vā yajñāṅgaṃ vā, taddevatā bhavanti” | yaddevataḥ sa yajño yasmin yajñe te anāviṣkṛtadevatāliṅgā mantrā viniyujyante, taddevatā eva hi te bhavanti | tadyathā,-“āgneyo'gniṣṭomaḥ”-iti śrūyate, tatra yo'nāviṣkṛtadevatāliṅgo mantraḥ syāt, sa āgneya eva syāt, 'prakaraṇāddhi sandigdhadevateṣu debatāniyamaḥ' iti nyāyaḥ | “yajñāṅgaṃ vā”| prātaḥsavane yo viniyujyate sa āgneyaḥ, yo mādhyandine sa aindraḥ, yastṛtīyāsavane sa ādityaḥ || ( 2 ) “yaddevataḥ sa yajño vā yajñāṅgaṃ vā taddevatā bhavanti”-ityevamādīnāmaparo vyākhyāmārgaḥ-yaddevataḥ sa yajñaḥ yaddevataṃ pradhānaṃ haviḥ, tadyathā,-prakṛtāvaindraṃ sānnāyyaṃ māhendraṃ vā, tatsaṃskāraparā iṣotvādayaḥ ( ya0 vā0 saṃ0 1, 1 ), tenāviṣkṛtadevatāliṅgā aindrā eva bhavanti, māhendrā vā | yaddevate caudhikāre codakena pradiśyante, taddevatā eva bhavanti | tadyathā,-kuvidaṅgeti prājāpatyagrahaṇe viniyogāt prājāpatya eva bhavati | yajñāṅgaṃ vetyādhārādyabhiprāyeṇa | “ṛṣabho'si śākvaraḥ”-ityanāviṣkṛtadevatāliṅgaḥ pūrṇasruvāsādanamantraḥ, srauve viniyogāta. tasya ca prājāpatyatvāt prājāpatyaḥ |
7 |
4 |

Linked texts (1)