Pramāṇa · Search · About · API

Yāska's Nirukta 171.3

Ṛjvarthā (Niruktavṛtti) 171.3

Language
Sanskrit

171.3

āha-“atha anyatra yajñāt” kathaṃ mantreṣu devatāparijñānamiti atha punaranyatra yajñāda ye varttante, yeṣāmanuṣṭhānaḥ prayogaḥ, “utsannayajño vā eṣaḥ”-ityutsannatāmapi darśayatyeva brāhmaṇam | teṣūtsannaprakaraṇaprayogeṣu. vācastomeprayogaviniyogakalpeṣu,-“kiṃ brāhma-
ṇasya pitaraṃ pṛcchasi kiṃnu mātaram| śrutavidasmin vedyaṃ sa pitāmahaḥ||”-ityevamādiṣu kathamanveṣyā devatā ? iti | śṛṇu-“athānyatra yajñāt prājāpatyāḥ” te mantrāḥ “iti yājñikāḥ” manyante || kiṃ kāraṇam ?, anirukto hi prajāpatiḥ, aniruktadevatālliṅgāśca mantrā ityetasmātsāmānyāt || ( 3 ) ||
“athānyatra yajñāt” | kvānyatra yajñāt karmaṇo mantrāṇāṃ viniyogaḥ ? upākaraṇabrahmayajñajapaprāyaścitteṣu naiṣṭhikabrahmacāriṇaśca | ‘yo ha vā aviditārṣeyacchandodaivatabrāhmaṇena mantreṇa yājayati vādhyāpayati vā sthāṇuṃ barcchati, gattai vā patati, pravāmīyate, yātayāmānyasya cchandāṃsi bhavanti’-iti pratyavāyaśravaṇāt sarvatrānveṣṭyā devatetyārabdhavyamathānyatra yajñāditi ||
“prājāpatyā iti yājñikāḥ” | prajāpatisteṣūpākaraṇādikarmasūprāsya iti yājñikā manyante, sa hyanirukta ityaniruktatāsāmānyāt |
7 |

Linked texts (1)