Pramāṇa · Search · About · API

Yāska's Nirukta 173.2

Ṛjvarthā (Niruktavṛtti) 173.2

Language
Sanskrit

173.2

kimākārasya cintyate ?, kimāsti uta nāsti ? iti | yadyasti kīdṛśaḥ ? iha dvividhā ākāriṇo'rthāḥ,–cetanāvvācetanāśca | tatra cetanā manuṣyādayaḥ,acetanāśca pāṣāṇādayaḥ | tatraitada bhavati-kimamī manuṣyādivacetanāḥ uta pāṣāṇādivadacetanāḥ, dravyamātraṃ pratyakṣam ?-ityupodvṛtya saṃśayaḥ || tadvyudāsāya pakṣaḥ parigṛhyate-'puruṣavidhāḥ syuḥ iti ekam”-iti | mantrapratya yamastitvaṃ devatāyā abhyupagatam,-yatkāma ityupakramya taddevataḥ sa mantro bhavatīti,sati hi devatāstitve taddevatatvaṃ mantrasya|yadi caivamākāro'pi tatpratyaya eva bhavitumarhati? asti cedaṃ pauruṣavidhyaṃ mantreṣu devatāsaṃvijñātapadamambandhīti | yata ucyate–"puruṣavidhāḥ syuḥ iti ekam" | mantreṣu darśanam iti vākyaśeṣaḥ | ‘puruṣavidhāḥ’ puruṣaprakārāḥ, puruṣavigrahā ityarthaḥ,|
7 |
6 |