Yāska's Nirukta 18.2
Ṛjvarthā (Niruktavṛtti) 18.2
- Language
- Sanskrit
18.2
“ya ātṛṇattyavitathena karṇau”| adhunā śiṣyopadeśamāha-ya ātṛṇatti, ābhinatti, apihitāviva santau karṇau vivṛṇoti | avitathena, satyena brahmaṇā || kathaṃ punarātṛṇatti ? “aduḥkhaṃ kurvannamṛtaṃ samprayacchan” | yo hi kiñcidātṛṇatti, sa duḥkhayati, ayaṃ punaḥ
sukhamātṛṇatti | kiñca, amṛtatvaprāptihetuṃ jñānaṃ samprayacchan || āha-ya ātṛṇatti tasmai kim iti ? ucyate-"taṃ manyeta pitaraṃ mātaraṃ ca" netarau mātāpitarāvityabhiprāyaḥ | uktaṃ ca,"utpādakabrahmadātrorgarīyānbrahmadaḥ pitā || brahmajanma hi viprasya pretya ceha ca śāśvatam || ( ma0 saṃ0 2, 146 )" || "tasmai" mātāpitṛbhūtāya gurave "na druhyet" | "katamaccanā'ha"-kadācidapi āpadyapi kaṣṭāyāmityabhiprāyaḥ |
4 |
adhunā itarān duṣṭaśiṣyān abhiśapanto vidyā idamāha,-"adhyāpitā ye guruṃ nādriyante" ityādi | adhyāpitāḥ santo ye guruṃ prati nādriyante, nādaraṃ kurvanti || ke punaste iti ? ucyate-"viprāḥ" medhāvinaḥ santo gṛhītavidyāḥ || kathaṃ punarnādriyante ? "vācā manasā karmaṇā vā"||āha-kiṃ teṣām iti ? ucyate-"yathaiva" "te" tasya "guroḥ" "na" "bhojanīyāḥ" na bhojyāḥ, na bhojanārhāḥ, "tathaiva" "tān" "tat" "śrutam" api "na bhunakti" na pālayati, śrutaphalena na saṃyunaktītyarthaḥ |
4 |
"gauriti pṛthivyā nāmadheyam" || āha—yasmāt kāraṇād dravye śabdaniveśo nairuktānāṃ, taducyatāṃ kāraṇaṃ, kena kāraṇena gośabdaḥ pṛthivyāṃ sanniviṣṭaḥ ? iti| ucyate"yat" yasmāt iyaṃ "dūram" adhvānaṃ prati "gatā bhavati" na hyasyā anta upalabhyate, "yat" yasmāt "ca" "asyāṃ bhūtāni gacchanti" ādhārabhūtāyām | evaṃ kartṛkārakamadhikaraṇaṃ vā yojyam | "gātervā" "gāṅ gatau ( bhū0 ā0 )"-ityasya dhātoḥ "okāro nāmakaraṇaḥ" pratyayaḥ |
5 |
Linked texts (1)
- Nirukta — Yāska, Sanskrit