Yāska's Nirukta 189.2.4
Ṛjvarthā (Niruktavṛtti) 189.2.4
- Language
- Sanskrit
189.2.4
4)-"somapānena” "enaṃ" "stautīti” | idamapyakāraṇam | kasmāt ? yasmāt "asminnapyetadupapadyate” somapānam | katham ? iti"somaṃ piva mandasāno gaṇa̱śribhiḥ" iti || "agne̍ ma̱rudbhi̍ḥ śu̱bhaya̍dbhi̱rṛkva̍bhi̱ḥ soma̍ṃ piva mandasā̱no gaṇa̍śribhiḥ | pā̱va̱kebhi̍rviśvami̱nvabhi̍rā̱yubhi̍rvaiśvānara pra̱divā̍ ke̱tunā̍ sa̱jūḥ || (ṛ0 saṃ0 4, 35, 8)”-iti || he bhagavan ! ‘agne !’ 'vaiśvānara !' tvamebhiḥ ‘marudbhiḥ’ mitarocibhiḥ arcirbhiḥ, 'śubhayadbhiḥ' bhavantam 'ṛkvabhiḥ' rasaharttṛbhiḥ, "gaṇaśribhiḥ” gaṇaśo bhavantamāśrayadbhiḥ, 'pāvakebhiḥ' pāvayitṛbhiḥ, 'viśvam invebhiḥ' sarvamidamāgacchadbhiḥ, yat dagdhum 'āyubhiḥ' ayanaśīlaiḥ, ‘pradivā' cirantanaiḥ, 'ketunā' prajñayā karmaṇā vā ‘sajūḥ' saṃyuktaḥ, 'mandasānaḥ' modamānaḥ 'somaṃ' 'piba' | ityetadāśāsmahe | arciṣo'tra marutaḥ, anyathā hyanudāharaṇamevaiṣa mantro'gneḥ somapāne syāt, itarairmarudbhiḥ sambandhāt ṛtvijo vā marutaḥ | 6) ṛtuyājeṣu ‘draviṇodāḥ pibatu drāviṇodasaḥ’ iti, ‘asya eva’ agneḥ ‘tat bhavati' agnereva somabhāgitvāt ṛtuyājeṣu | bhavati hi teṣu “vanaspate0-draviṇodaḥ piba̍ ṛ̱tubhi̍ḥ (ṛ0 saṃ0 2, 8, 1, 3)”-iti || vanaspatiśabdasāmānādhikaraṇyāt somapānārthe sambodhane draviṇodaso viśeṣaṇaviśeṣyabhāvasāmarthyāt nānyo vanaspaterdraviṇodāḥ | vanaspatiśca punarasaṃśayamgniḥ, “vaha̍ de̱vatrā di̍dhiṣo ha̱vīṣi̍”-iti | havirvahanakarmasaṃyogāt, sviṣṭakṛdvikāraśruteśca vanaspateḥ tasmādagnirdraviṇodā nendraḥ || yat punaretaduktam (8|
Linked texts (1)
- Nirukta — Yāska, Sanskrit