Pramāṇa · Search · About · API

Yāska's Nirukta 19.1.4

Ṛjvarthā (Niruktavṛtti) 19.1.4

Language
Sanskrit

19.1.4

kiṃtu etāvad vivakṣitam, - meghāśrayā śabdavatī bhūtvā madhyamikā vāk vidyudātmanā sthitvā varṣeṇa pracchādya pṛthivīṃ taddharṣamudakarūpabhūtaṃ jalāśayebhyaścādityātmanā sthitvā "tatpunarādatte" vidyudātmanā madhyasthāne sthitvā varṣati, ādityātmanā dyusthāne sthitvā punarādatta ityabhiprāyaḥ | vakṣyati hi, - " tredhābhāvāya pṛthivyāmantarikṣe divi ( dai0 kā0 12, khaṃ0 19, )"-iti || seyamekaiva devatā madhyasthānā vidyudrūpā, dyusthānā vā''dityarūpā, ityayamevaṃlakṣaṇo devatātattvasandeha upekṣitavyo mantradarśanācca nirvaktavya ityayaṃ mantrasaṃkṣepārthaḥ || sā pṛthivyā sandihyata ityanena sandehasāmānyenodāhṛtamidamatra mataṃ śākapūṇe rityevamādi || anukramaṇaṃ tvadhikṛtam| tasmin gośabda eko niruktaḥ prakāropapradarśanārtham, itarāṇyabhyūhya nirvaktavyāni | tadyathā-'gmā' gamanāt, asyāṃ gacchanti bhūtāniḥ,-'jmā' jamanāt, jamanti gacchanti asyāṃ bhūtāni, ityevamādi || naighaṇṭukāṃstu yāñchabdānpratyarthagaṇasaṃsthitān | chandobhyo'nviṣya tattvārthānnibrūyādyogatastu tān | 9 | ( atha hiraṇyavācakaśabdanirvacanam )

Linked texts (1)