Yāska's Nirukta 198.2
Ṛjvarthā (Niruktavṛtti) 198.2
- Language
- Sanskrit
198.2
tatra tāvat "yūpa iti kātthakyaḥ" |
8 |
18 |
kasmāt ? yasmāt yadyapyetasyāmāpriyāmanāviṣkṛto'gnerviśeṣaḥ, tathāpīyam "tasya" "eṣā" "aparā" yūpāñjanīyā ṛk, yā sannipatya yūpāñjane yūpamabhidhānena saṃskaroti | tadyathā- ||
"devebhyo̍ vanaspate"-iti | vasiṣṭhasyārṣam | he "vanaspate !" agne ! "hiraṇyaparṇa !" hiraṇyopaparṇa ! jvalita ! "devebhyaḥ" "havīṃṣi" "vakṣi" "vaha" | katham ? iti | "pradakṣiṇit" pradakṣiṇaṃ devānāṃ yo havirvahanadharmaḥ, tena, pitṛdharmaviparītena | kathaṃ vahanam ? "raśanayā" "niyūya" nivadhya, sunipuṇaṃ yathā na kiñcidapi atra haviranavekṣitaṃ dhūmrabhūtena praibhraśyet, tathā | api ca "ṛtasya" "yajñasya" "pathibhiḥ rajiṣṭhaiḥ" ya eva prasiddhāḥ panthāno yajñasya havirvahanāya devān prati ṛjubhyo'pi "ṛjutamaiḥ" yaiḥ kālo nātihīyeta, "rajasvalatamairvā" atyarthamudakavadbhiḥ, te hi pathikānāṃ sukhāḥ, "prapiṣṭatamaiḥ" iti surūpatamaiḥ prahṛtatamaskairyeḥ asammohaḥ
syāt, gacchatastaiḥ [ 'vakṣi' vaha, ] na ca punaravidite karmaṇi tvāṃ viniyuñjmahe | yato brūmaḥ-“pradivaḥ te artham” cirantanameva te artha havirvahanādhikāralakṣaṇe vidmaḥ | “ayaṃ yo hotā”–ityevamādimantrebhyaḥ "devā dadhire havyavāham || ( ṛ0 saṃ0 8, 1, 12, 3 )”- iti | ato brūmahe-vaheti || evametasmin mantre havirvahanasaṃyogād vanaspatiśabdasyāgnirabhidheyaḥ |
8|
19|
atha “tasya” vanaspateḥ agneḥ “eṣā” “aparā” ṛk “bhavati” ( sā punaḥ kimartham ? iti | prāyo vṛttyupadarśanā bahuṣu mantreṣvagnirvanaspatiriti ) ||
Linked texts (1)
- Nirukta — Yāska, Sanskrit