Pramāṇa · Search · About · API

Yāska's Nirukta 198.1.3

Ṛjvarthā (Niruktavṛtti) 198.1.3

Language
Sanskrit

198.1.3

he bhagavan agne ! ‘añjanti tvām’ ājyārādyābhirāhutibhiḥ ‘adhvare’ yajñe ‘devayantaḥ’ devān kāmayamānāḥ | yasmāt tvam ‘ūrddhvaḥ’ sthāsyasi jvaliṣyasi, yaccai te ‘kṣayaḥ’ ‘mātuḥ’ vedyāḥ ‘upasthe’ “upasthāne” upari uttaravedyāḥ ‘kṣayaḥ’ nivāsaḥ kṛtaḥ, tatropajvalitaḥ “draviṇāni” dhanāni yajñasiddhau yajñaphalānyasmākamavaśyaṃ “dāsyasi”-iti, atastvāmāhutibhirañjanti || kātyakyapakṣe'pi “devebhyo vanaspate”-“vanaspateraśanayā niyūya”-ityanayorarthayojanā-he ‘vanaspate’ vānaspatya ! yūpa ! tvamucyase | ‘hiraṇyaparṇa’ ṛtaparṇa ! vaha etāni ‘havīṃṣi’ anutthite tvayi na etāni uhyanta iti tvamevaiṣāṃ voḍhā iti pratīmahe | kathaṃ ca punarvaha ? ‘pradakṣiṇit’ yathaitāni voḍhavyāni aviparyasyannetena vidhinā ‘raśanayā’ etayā trivṛtā ‘niyūya’ parivīya tvamātmānam ‘ṛtasya’ yajñasya ye panthānaḥ rajiṣṭhāḥ pradivaḥ ciram, tata evāyamarthastvayā havīṃṣi voḍhavyānīti | vijñāyate ca “yūpena vā āhutayaḥ svargaṃ lokaṃ yanti”-iti “vanaspate raśanayā niyūya” | he ‘vanaspate’ vānaspatya ! yūpa ! ‘raśanayā’ piṣṭatamayā surūpatamayā trivṛtā ‘niyūya’ parivīya tvamātmānaṃ vaha etāni ‘havīṃṣi’ svādhikāraprayuktāni prajñānāni prajānan “devatrā” devān pratididhiṣoḥ havirdātuḥ arthasiddhaye | “prabrūhi ca” enaṃ dātāram ‘amṛteṣu’ iti | 8 | 20 |

Linked texts (1)