Pramāṇa · Search · About · API

Yāska's Nirukta 20.8

Ṛjvarthā (Niruktavṛtti) 20.8

Language
Sanskrit

20.8

"athāpi varuṇasyaikasya" ādityapravādā stutirbhavati | tadyathā- "athā vayamāditya vrate tava” iti |
"udu̍tta̱maṃ va̍ruṇa̱ pāśa̍ma̱smadavā̍dha̱maṃ vi ma̍dhya̱maṃ śra̍thāya || athā̍ va̱yamā̍ditya vra̱te tavānā̍gaso̱ adi̍taye syāma || ( ṛ0 saṃ0 1,2,15,5 | )" anayā triṣṭubhopākṛtaḥ śunaḥśepo varuṇaṃ stutavān, ātmāna mocayiṣyan | varuṇapraghāseṣvavabhṛtheṣṭau vāruṇaniṣkāsahaviṣaḥ puro'nuvākyeyam | he 'varuṇa !' triṣu sthāneṣu-adho madhye upariṣṭācca, vayam tvayā ābaddhāḥ svaiḥ pāśairyato'to brūmaḥ stutyā haviṣā copasṛtastvamasmābhiratastāvat 'uttamaṃ' 'pāśam' upariṣṭādavasthitam 'asmat' asmattaḥ 'utśrathāya' ūrddhameva ślathaya | ucchlatha ca vimuñcāsmānapīḍayan | yo'pi cāyaṃ 'adhamaḥ' te pāśaḥ asmāsu varttate, enam api arvāñcam 'ava' śrathaya, avamuñca | tathā ca yo'pyayaṃ 'madhyamaḥ' te pāśo'smanmadhye varttate, enamapi tathaivāvasthitamanābhisarpayan ūrddhamadho vā, aduḥkhayannasmān 'vi' śrathaya vimuñca | athaivaṃ tvayā 'vayaṃ' sarvavimuktapāśāḥ santo he 'āditya' ! aditeḥ putra ! varuṇa ! 'anāgāsaḥ' apāpāḥ samuddhasarvakilbiṣāḥ | etadeva hi yauṣmākīṇa pāśatrayamāgaḥ, tena vimuktāḥ santaḥ 'tava' eva 'vrate' tavaiva paricaraṇakarmaṇi 'aditaye' cātmano'dīnatvāya anupakṣayāya ca ādaravantaḥ sthitāḥ 'syāma' ityāśīḥ || nigamaprasaktamucyate--"vratamiti karmanāma" | "vṛṇotīti" | eva karttari kārake "sataḥ" vṛṇoteḥ | taddhi karma śubhamaśubhaṃ vā kṛta sadāvṛṇoti karttāram || "idamapītarad vratametasmādeva" || "nivṛttikarma" yamaniyamākhya [ vā ] bahirvedikamāntarvedikaṃ vā, yadabhisandhidhāvupaiyate tat punaḥ "vārayatīti" evaṃ "sataḥ" tadviṣayeṣu pravarttamānaṃ puruṣaṃ rūyādiṣu vārayati, tadanusṛtya sa puruṣo nivarttate'vakīrṇī bhaviṣyāmītyetasmād bhayāt || "annamapi vratamucyate, yam̐dāvṛṇoti śarīram" | rasaśoṇitamāṃsamedomajjāsthibhāvena vipariṇamamānam |
13 |
ādityaśabdaprasaktānuprasaktamidamuktam ||

Linked texts (1)