Yāska's Nirukta 212.1
Ṛjvarthā (Niruktavṛtti) 212.1
- Language
- Sanskrit
212.1
"vṛṣabhaḥ ( 17)" kasmāt ! sa hi "prajāṃ varṣati" prajotpattikāraṇaṃ retaḥ siñcati yonau | "atibṛhati retaḥ iti vā" retaḥ sektumatiśayenāsāvātmānamudyacchati | "tad vṛṣakarmarmā, varṣaṇāt vṛṣabhaḥ" | tenāsya vṛṣakarmaṇā retovarṣalakṣaṇena gaurapyatiśayena yo yukto'sāvapi "varṣaṇāt" retovarṣaṇāddhetoḥ bhakāramupajanīkṛtya vṛṣabha ityucyate || 9 : 22 |
"tasya" govṛṣabhasya "eṣā" stutiḥ "bhavati" - ||
"nyakrandayannupayanta enam0 ( ṛ0 saṃ0 8, 5, 20, 5 )"-iti || etra tāvat "vyākhyātam” pratipadam, ekavākyatayā tu mantrasya vyākhyeyamiti | mantradṛg bravīti,-yat vṛṣabhakeṇājeṣīstvamenaṃ rājānamiti | tanna me śṛṇuta-yam "enam” “ājeḥ” śarapannasya saṃgrāmasya “madhye” varttamāna "vṛṣabham” “nyakrandayan” “upayanta” upayanti, nyakrandayanta enaṃ he janāḥ ! phutkāravantaṃ kārayateti, upayanti upagacchanti parivṛṇvanti | "amehayan” mehayantaśca taṃ muhūrttaṃ sthīyatām, yāvadayaṃ sekanmūtraṃ karoti tato laghumukhaṃ bhaviṣyatīti, sa hi gominām ājimṛtāṃ svabhāvaḥ | "tena” amunā vṛpabheṇa "sūbharva” subhagaṃ śobhanabhogaṃ "rājānam" vā "tadvā" "subhagaṃ" suyavasadeśaṃ samṛddham, “śatavat" śataistadvatsaṅkhyākam, "sahasraṃ" "gavāṃ" daśaśatāni, yadvā, - asaṅkhyaṃ bahu | kim ? iti | "mudgalaḥ” aham, "pradhane” saṃgrāme dhanaṃ pratisparddhayā vijigīṣvorāvayoḥ pravṛttayorvāhikāyāṃ "jigāya” jitavāniti |
9|
23|
Linked texts (1)
- Nirukta — Yāska, Sanskrit