Pramāṇa · Search · About · API

Yāska's Nirukta 234.1.2

Ṛjvarthā (Niruktavṛtti) 234.1.2

Language
Sanskrit

234.1.2

"āsasrāṇāsaḥ0 (ṛ0 sa0 4, 7, 9, 1)"-iti | bharadvājasyārṣam | mahāvrate mahadukthe śasyate uttare pakṣe | "rathyāsaḥ" "rathyāḥ" "aśvāḥ" "sucakre" "kalyāṇacakre" "rathe" yogārtham "indraṃ śavasānam accha" indramabhivalāyamānamadhikabalamātmānaṃ manyamānam, "āsasrāṇāsaḥ" "āsasṛvāṃsaḥ" nityamāsarpanti ye, tān yuktvā rathe'smākam, āyāhi somapānāya yajñamiti | kimasmākaṃ te kurvantu ? iti | "abhiśrava ṛjyanto vaheyuḥ" | "ṛjugāminaḥ" bhūtvā "śravaḥ" "annam" somākhyametadasmadyajñe yat | "nūcit" "navaṃ ca purāṇaṃ ca" tatpānāya ainamindramabhivaheyuḥ | "nu" kṣipram | yathā "asya" "vāyoḥ" indrasya idam "amṛtam" eṣa somabhakṣaḥ na "vidasyet" | avidaste'nupakṣīṇe etasmin somabhakṣe'bhivaheyuḥityetadāśāsmahe || "śravaḥ"- "iti" etat "annanāma" | taddhi sarvatra "śrūyate" | "nūcit"iti navapurāṇābhidhāyakau nipātau | navam, yaḥ somo gṛhītvā tatkālameva hūyate | purāṇaṃ punaḥ, yaḥ, prātaḥsavane gṛhītvā mādhyandine savane hūyate, tṛtīyasavane vā, tadyathā-atigrāhyā dhruvaśca || evametasmin mantre aindrasūktamadhyapātitvāt indrapradhāne yad vāyvabhidhānam, tat “naighaṇṭukam” indrasyaiva viśeṣaṇārthaṃ vyañjanamātram |-“iti eke”| “apare” punaḥ “ubhayapradhānā” iyamk “iti” manyante bhedapakṣavādinaḥ, tat punarayuktam, niṣkevalye viniyogāt | 10 |

Linked texts (1)