Pramāṇa · Search · About · API

Yāska's Nirukta 238.2

Ṛjvarthā (Niruktavṛtti) 238.2

Language
Sanskrit

238.2

ata eva mantrāt prasaktamataḥ paraṃ sarvamantreṣu jāmyajāmitā padānāṃ cinyate - jāmīti punaruktasya sañjñā, sā punariyaṃ nigamata eva | vijāyate hi - "jāmi vā etad yajñe kriyate, yanmarutvatīyā graho gṛhyate marutvatīyaṃ śasyate"- iti | tadetat punarukta dvividham-samānaśabdārtham, asamānaśabdārthaṃ ca | tatra samānaśabdārthaṃ nāma, yadekameva padamekārthamekasminneva vākyādhikāre punarucyate | tadyathā- "manma̍ reja̍ti ra̱kṣohā manma̍ reja̍ti (ṛ0 saṃ0 2, 1, 17, 1 )" - iti | tadadhikṛtyānyathāpratisamādhānāśatau vakṣyati- "abhyāse bhūyāṃsamarthaṃ manyante"- iti | yat punarasamānārthaṃ padamabhyasyate, tadapunaruktameva | yadasamānaśabda mamānārthaṃ ca tadasukhapratisamādhānamiti tadarthamihopoddhanti"tadyat samānyāmṛci" - iti | taditi vākyopādāne | "yat" "samānyāmṛci" ekasyāmṛci "samānābhivyāhāraṃ" padaṃ "bhavati" samānamarthamabhivyāharati padānta-
reva, yaḥ kaścit pūrvai'rddharcai'bhihito'rthaḥ, tameva uttare'rddharcai'bhidadhat “jāmi bhavati” | tat “yathā- 'madhumantaṃ, madhuścutam'-iti” | yo hi madhuścut avaśyamasau madhumān | “ekaṃ” tāvat ācāryamatam |
10 |
16 |

Linked texts (1)