Yāska's Nirukta 246.1.2
Ṛjvarthā (Niruktavṛtti) 246.1.2
- Language
- Sanskrit
246.1.2
na-iti ucyate-"āddhihāyāḥ” apyasāvātmanāvihāyāḥ, ātmanāpi sarvaprakāraṃ mahān, mahattvācca “vyāptā" vyāpnoti | evaṃ sarvaprakāraṃ sarvasya jagataḥ yata eva ca mahān, ata eva "dhātā" utpādiyatā sarvabhūtānām, utpādya ca "vidhātā” jīvanasya, jīvatāṃ ca sādhvasādhuṣu karmasu pravarttamānānāṃ "paramota sandṛk" paramaḥ prakṛṣṭaḥ avyavadhānena "saṃdṛṣṭā” samyak pravibhāgena draṣṭā | sādhvasādhupravibhāgadṛṣṭānāṃ “teṣām” ca bhūtānāṃ yāni yāni "iṣṭāni" priyāṇi, tasya viśvakarmaṇo daivīṃ sampadamābhasampannāni | kāntyartho vā iṣiḥ | yānyabhīpsitāni tasya viśvakarmaṇaḥ | 'matāni vā” abhimatāni vā | tasya viśvakarmaṇaḥ "gatāni vā" prahvībhūtāni, taṃ viśvakarmāṇaṃ prati tatpariśrānaśraddhopāsanābhāvanāprakṣayitaduritāni, tena saha ekībhūtāni viśvakarmaṇā, ādhidaivikamātmānamabhisampannāni | “sa miṣā madanti” “iṣā” udakena "adbhiḥ” pariyutābhiḥ susūkṣmābhiḥ "saha" tena karmaṇā samānam aviśeṣeṇa modante | kva ? “yatrā saptaṛṣīn para ekamāhuḥ” 1 “yatra etāni saptarṣīṇi” rasānāmākarṣaṇāni, draṣṭṛṇi vāṃ raśmīn, “jyotīṃṣi” “ekaṃ” bhavanti, avibhāgamupagacchanti, maṇḍale hyeteṣāmavibhāga̍ḥ | kiṃ tatraiva ? na-ityucyate-“yatra para ekamāhuḥ” | ka ca punaḥ para ekamāhuḥ ? maṇḍalādhiṣṭhātari | yo'sau yajñadānatapasāṃ bhoktā, hiraṇyaśmaśruḥ, hiraṇyakeśaḥ, āpraṇakhāt sarva eva suvarṇa iti vijñāyate ‘ekam’ eva yamāhurdevatāmatattvāvidaḥ-“ityadhidaivatam” devatāmadhikṛtya mantrasya vyākhyānamadhidaivatam ||
Linked texts (1)
- Nirukta — Yāska, Sanskrit