Yāska's Nirukta 246.1.4
Ṛjvarthā (Niruktavṛtti) 246.1.4
- Language
- Sanskrit
246.1.4
“viśvakarmā” “sarvasya karttā” paramātmā, pratiśarīraṃ kṣetrajñatvena varttamānaḥ, tatkṛtatvāda vāyoḥ kriyāparispandasya | na kevalaṃ sarvakriyāśaktimān, kiṃ tarhi ? “vimanāḥ” ca “vibhūtamanāḥ” sarvaprajñānaḥ | sarvatomukhābhiḥ viśeṣavijñānaśaktibhiḥ “ādvihāyāḥ” api ca vihāyāḥ, mahān, vijñāyate hi-“sa vā eṣa mahānātmā annādo vasudānaḥ”-iti | na kevalaṃ mahān, kiṃ tarhi ? “dhātā” sraṣṭā, svaśaktivikṣepasya | “vidhātā” ca tadyogyānāṃ viṣayāṇāṃ vikṣiptavihitānāṃ ca | teṣāṃ “paramaḥ” utkṛṣṭaḥ “indriyāṇāṃ saṃdarśayitā” tatkṛtatvād viṣayaviṣayisambandhasya, indriyāṇāṃ ca tadadhiṣṭhitānāṃ prativiṣayamālokasāmarthyopajanāt tasya viśvakarmaṇaḥ paramātmanaḥ | “teṣāṃ” svaśaktivikṣepāt kṣetrajñavibhūtīnāṃ yāni “iṣṭāni” pūrvavat paramātmajñānaśraddhopāsanābhāvanāprakṣapitaduritāni tāni | “iṣā” “annena” saha “sammadante” tṛpyanti | kva ? “yatrā saptaṛṣīn” “yatra imāni saptaṛṣīṇāṃni indriyāṇi” draṣṭṛṇi, indriyāṇi “jyotīṃṣi” ekamāhuḥ | kva ? buddhau | tasyāmapi hyeteṣāmekatvamastviti | kiṃ tatraiva ? na-iti, uccate-“para ekamāhuḥ” | na yataḥ parataramasti, tasmin paratare viśvakarmaṇi yadannaṃ śaktimātraṃ yadupaviṣṭaṃ • bhāt paramātmā nityatṛptaḥ, tenānnena paramātmani tadvijñānopāsanāt tādbhāvyamupagatāstena sahabhūtā modante niraśanāyāpipāsāḥ nityatṛptāḥ, atītaśokamohajarāmṛtyuva ātmavida ityevamāhuḥ sattvadṛśo brāhmaṇāḥ | yatho cānupakṣīṇesvadhāśaktinityatṛptaṃ sarvabhāvaparaṃ tat paraṃ brahma
Linked texts (1)
- Nirukta — Yāska, Sanskrit