Yāska's Nirukta 25.1.2
Ṛjvarthā (Niruktavṛtti) 25.1.2
- Language
- Sanskrit
25.1.2
19 ) punaḥ “abhiyuta enāṃ garbhaḥ” iti miśrībhāvasāmānyena ubhayaliṅgatvaṃ cāsyopadarśitam,--iha strīliṅgam,tatra puṃliṅgam iti | 19 | “tasyāḥ” uṣasaḥ “eṣā” “aparā” ṛg “bhavati” asyaivārthasya dṛḍhatāyai rātrerparaḥ kāla uṣā ucyata iti- ‘ruśadvatsā’ sūryyavatsā | ruśaditi varṇanāma rocaterjva latikarmaṇaḥ | sūryyamasyā vatsanprāha sāhacaryyādrasahagṇādvā | ruśadvatseti | "ruśadvatsā" rociṣṇuvatsā, sūryyo hi rociṣṇuḥ | ta "sūryyam asyā vatsamāi" mantradṛka | “sāhacaryyāt” | mātṛsahacaro hi vatso bhavati, ayamapi hyanayoṣasā saha caratītyetasmāt sāmānyāda vatsa ityucyate || "rasaharaṇādvā" | yathā hi māturūdhasaḥ kṣīrākhyasya rasasyāharttā bhavati vatsaḥ, evameṣo'pyaupasikānāmavaśyāyākhyānāṃ rasānāmāharttā bhavati raśmibhiḥ, -ityetasmāt sāmānyāda vatsatvam || "ruśatī" rocanaśīlā ātmanāpi || “śvetyā" "śvetateḥ” dhātoḥ ( bhū0 ā0 ) | śveto varṇa etyasyām, śvetavarṇetyarthaḥ | yā caivaṃlakṣaṇā uṣāḥ, sā "āgāt” āgacchati | āgatāyāśca tasyāḥ “āraik""ārecat"ārecayati|"kṛṣṇā" "kṛṣṇavarṇā rātriḥ” ki mārecayati ? "sadanāni" sthānāni | “asyāḥ” uṣasaḥ | yeṣviyamūpāḥ sthāneṣu āgatā satī āsīdati, tānyārecayati rātriḥ|eva tāvadayamarddharco rātryuṣasorvibhaktastutiḥ | "atha” anenottarārddharcena “ene” rātruṣasau “saṃstauti” |-“samānabandhū” ete rātryuṣasau, "samānabandhane" samānamanayorbandhanam | ādityasyeyaṃ hyastamayaṃ prati rātrirbaddhā saṃśliṣṭā, udaya pratyuṣāḥ, eva samānabandhū || “amṛte” “amaraṇadharmāṇau” na hi rātryuṣasau mriyete |
Linked texts (1)
- Nirukta — Yāska, Sanskrit