Pramāṇa · Search · About · API

Yāska's Nirukta 307.1

Ṛjvarthā (Niruktavṛtti) 307.1

Language
Sanskrit

307.1

"pāvīravī tanyatu0 (ṛ0 saṃ0 8, 2, 11, 3 ) " - iti | vasukarṇasyārṣam | vaiśvadeve śastre viniyogaḥ || "paviḥ śalyo bhavati"| kasmāt ? "yad" "vipunāti" vidārayati "kāyam" tena śalyenaṃ "tadvat pavīramāyudham"| ro matvarthe | tena śalyavatā āyudhena "tadvānindraḥ pavīravān" || yathā caitadevaṃ tathaiṣa nigamaḥ- "atitasthau pavīravān"-iti | "yo janā̍n mahi̱ṣāṃ ī̍vāti̱ ta̱sthau pa̍vīra̱vān | u̱vārpa̍vīravā̱n yu̱dhā || ( ṛ0 saṃ0 8, 1, 24, 3 ) "-iti | viprabandhorārṣam || 'yaḥ' indraḥ 'mahiṣān' atimahato'pyasurajanān 'yudhā' yuddhena "ati" atītya "tasthau" tiṣṭhati "pavīravān" āyudhavān | api ca 'apavāravān' anāyudha ityarthaḥ | sāyudho nirāyudhaśca nityamasurajanān mahato'pi atitiṣṭhati yaḥ, sa idaṃ nāmāsmākaṃ karotviti || "taddevatā vāk pāvīravī" sa indro yasyā mādhyamiqāyā vāco devatā, saindrī vāk pāvīravī, "tanyatuḥ" "tanitrī" tanayitrī "vāco'nyasyāḥ" | tadyuktaṃ-"tāṃ viśvarūpāḥ paśavo vadanti" | sā ca "divyā vāk" "ajaścaikapāt divo dhāra-
yitā” | etadatra dyusthānatvam ajasyaikapadaḥ | “sindhuśca” nadaḥ, “āpaśca” samu driyāḥ, “viśve devāḥ” “sarve ca devāḥ” “śṛṇavan” “śṛṇvantu” “imāni vacanāni” stutilakṣaṇāni | kiṃ vacanānyeva ? na, kiṃ tarhi ? “saha dhībhiḥ” “karmabhiḥ” havirdānayuktaiḥ sahitāni | “sarasvatī” “ca” śṛṇotu “purandhyā” “saha” bahudhātryā, mādhyamikayā vācā-ityetadāśāsmahe || nirvacanasyāsyāmṛcyuttare pāde samyak pāṭho'nveṣyaḥ |
12 |
30 |

Linked texts (1)