Yāska's Nirukta 317.1.2
Ṛjvarthā (Niruktavṛtti) 317.1.2
- Language
- Sanskrit
317.1.2
"yada̱udañcò vṛṣākape0 (ṛ0 saṃ0 8, 4, 4, 2)"-iti | paṅktiḥ | indrāṇyā ārṣam | pṛṣṭhayasya ṣaṣṭhe'hani viniyogaḥ || he bhagavan ! "vṛṣākape !" "indra !" yadā tvam "udañcaḥ" udaṅgeva varttamānaḥ, pradakṣiṇaṃ bhuvanāni parigacchan "gṛham" "ajā gantana" gṛhānupraveśe hi vyabadhīyate, vyavadhīyate ca bhagavānastaṃ gacchannādityaḥ, -itye tasmāt sāmānyāducyate gṛhamitrājagantana-iti | tadā tvayi gṛhamupagate, adṛśye nirāloko lokaḥ sahasaiva vismito bravīti-"kva 1 syaḥ pulvagho mṛgaḥ" | "syaḥ" "saḥ" | "pulvaghaḥ" puruśabdāt pūrvapadam, ghaseruttarapadam, ka saḥ "bahvādī" "mṛgaḥ" bahusāvatti sarvaprāṇiṣvavasthitaḥ | taduktam- "sūrya̍ ātmā jaga̍tasta̱sthuṣa̍śca (ṛ0 saṃ0 1, 8, 7, 1, sā0 saṃ0 āra0 ā0 )"-iti | "mṛgo mārṣṭergatyarthasya" na hyasāvavatiṣṭhate, māṣṭyeva hi mṛgaḥ | "kamagan" "kaṃ deśamagamat" gatavān ?-yenāsmākamadṛśyaḥ, sa devo "janayodhanaḥ" janamohano babhūva, udayāstamayaparigamanādādityasya janā muhyante, tattvāparijñānāt | 'viśvasmāt" "sarvasmāt" jagataḥ "yaḥ" tvam "indra !" "uttaraḥ" "tametaṃ tvāmādityam" evaṃ "brūmaḥ" - "yada̱udañco vṛṣākape"-iti | 13 | vyasṛkṣata hi prasavāya na cendraṃ devamamaṃsata yatrāmāghad vṛṣākapirarya īśvaraḥ puṣṭeṣu poṣaṇeṣu matsakhā mama sakhā madanasakhā ye naḥ sakhāyastaiḥ saheti vā sarvasmācca indra uttarastametad brūma ādityam | 4 || sṛṇyeveti dvividhā sṛṇirbhavati bharttā ca hantā ca tathāśvinau cāpi bhartārau jarbharī bhartārāvityarthasturpharī tū hantārau| nitośasyāpatyaṃ naitośaṃ naitośeva turpharī kṣiprahantārau |
Linked texts (1)
- Nirukta — Yāska, Sanskrit