Yāska's Nirukta 317.1.8
Ṛjvarthā (Niruktavṛtti) 317.1.8
- Language
- Sanskrit
317.1.8
evamayaṃ "mantrārthacintābhyūho'bhyūḍhaḥ" mantrārthacintānāmabhyūho mantrārthacintābhyūhaḥ, vitarkitaḥ, śakyate etāvatā mantrārtho'bhyūhitumiti | punaḥ bhayam "api śrutitaḥ"-“api tarkataḥ” śrutibhyo brāhmaṇebhyo nigamaśeṣebhyaśconnītāyārthābhidhānasāmarthyebhyo vākyārthasāmarthyāt tasyopari paryāyāstarko'bhyūho lakṣaṇāyāya iti | yadyapyayamabhyūhaḥ, tathāpi "na tu pṛthaktvena mantrā nirvaktavyāḥ" kutaḥ pṛthaktvena ? prakaraṇāt | kiṃ tarhi ? “prakaraṇaśa eva tu nirvaktavyāḥ" | tānyetāni prakaraṇāni mantrāṇāṃ yājñaṃ daivatamadhyātmamitihāsānupraveśa iti | kiṃ kāraṇam ? "na hyeṣu" mantreṣu "pratyakṣam" arthadarśanam "asti" | kiṃ nāstyeva ? na nāsti | kiṃ tarhi ? “anṛṣeḥ atapaso vā"-iti, tasyedānīmapi syācca ṛṣiratapasvī ca, nirdagdhakalmaṣayostayoḥ pratibandhakābhāvād yathāvadarthaṃ mantrāṇāṃ paśyataḥ | ye'nye punaraupadeśikāḥ tānadhikṛtyocyate"pārovaryavitsu tu khalu, veditṛṣu bhūyovidyaḥ praśasyo bhavati-ityuktaṃ purastāt"iti | ya eteṣu upadeśataḥ pārovaryeṇa parovarabhāvena mantrārthān pratipadyante, te pārovaryavidaḥ, teṣu yaḥ kaścidbhūyovidyaḥ bahuśruto bhavati, sa eva mantrārthaparijñāne praśasyo bhavati | mantrārtha eva svayaṃ vidyāvasthānabhāvena viśvambhūto lokavyavahārabhāvena ca viprakīrṇo vijṛmbhata iti tamabahuśruto nālamutprekṣitumiti, -yuktaṃ yattatparijñānaniyoge bhūyovidyaḥ praśasyata iti | purastādapi caitaduktam, iha tu prasaṅgāducyate ||
Linked texts (1)
- Nirukta — Yāska, Sanskrit