Yāska's Nirukta 32.6
Ṛjvarthā (Niruktavṛtti) 32.6
- Language
- Sanskrit
32.6
adhunā yo'sau śāsadvahniḥ ( 3 |
vṛttyā mātāmahasyaiva pautro bhavati, netare bhrātṛmatīputrāḥ | te hi gauṇyā vṛttyā janayituḥ pituḥ pautrāḥ santo mātāmahasya pautrā ityucyante kadācilloke śāstre vā |† tatraivaṃ sati “aṅgādaṅgāt sambhavasi” “ātmā vai putranāmāsi” ityevamādiṣu gauṇaṃ duhituḥ putratvamucyate | kiṃca, yadi duhitā putreṇa aviśiṣṭā eva syāt, tato duhiteti viśeṣasamākhyā naiva syāt, asti ceyam | tasmād viśiṣṭataraḥ putro duhituḥ sakāśādityapapadyate || yadapi coktam,-“aviśeṣeṇa putrāṇāṃ dāyo bhavati”—iti, tadapyabhrātṛ• matīpakṣe draṣṭavyam || athavā vedasmṛtyorvirodhe vedadṛṣṭa eva dharmo jyāyān, na smṛtidṛṣṭaḥ |
tasmiṃśca vede “athaitāṃ jāmyā rikthapratiṣedha udāharanti” dharmavidaḥ,-yeyamṛg vakṣyamāṇā (6 kha0) “na jāmaye tānvaḥ”--iti || athaśabdo viśeṣādhikārārthaḥ || ' 'jyeṣṭhaṃ putrikāyā ityeke| "jyeṣṭhamapatyaṃ yatputrikāyāstadeva mātāmahasya netarāṇi|itarāṇi janayiturevetyevameke manyante || athavā jyeṣṭhaṃ putrikāyā ityeka iti | yadā utpṛṣṭāyāṃ putrikāyāṃ putrikāpituranye putrā jāyeran, tadā vibhāgakāle jyeṣṭhaṃ dhanabhāgaṃ putrikāyai eva dadyāt, yathābhāgamitarān vibhajet, abhāgā eva tvitarā duhitara iti | tadetadanayārcā nirucyate yathā hi duhitṛṇāṃ bhāgo nāstīti- ||
na jāmaye bhaginyai || jāmiranye'syāṃ janayanti jāmapatyam | jamatervā syādgatikarmaṇo nirgamanaprāyā bhavati || tānva ātmajaḥ putro rikthaṃ prāricat prādāt || cakā-
Linked texts (1)
- Nirukta — Yāska, Sanskrit