Yāska's Nirukta 33.1.5
Ṛjvarthā (Niruktavṛtti) 33.1.5
- Language
- Sanskrit
33.1.5
sahitaiḥ stotṛbhiḥ ṛtvigbhiḥ avarṣati 'indre' varṣārthibhiḥ 'ghoṣāḥ' stutīḥ 'asṛkṣata' asṛjyanta | niṣādapañcamā varṇā āttīḥ santo varṣābhāve astuvataiva indram- 'varṣa bhagavan !' ityevamarthayantaḥ | ata idamuktam, - yadā pāñcajanyayā viśā saha ghoṣā ṛtvigbhiḥ asṛjyantati || tadā kim ? iti | tadā upaśrutya sa indraḥ tābhiḥ prahlāditacetāḥ 'astṛṇāt' ahan varṣārtha medhān | 'barhaṇā' parivṛddhena vajreṇa, parivṛddhāni vā meghajālāni 'vipaḥ' vipāṭayitā meghānāṃ, medhāvī vā 'ayyaḥ' īśvaraḥ kṛtsnasya jagataḥ || kasmāt punarastṛṇāt ? yasmāt 'mānasya sa kṣayaḥ' mānasya darpasya balasya vīryyasya saḥ kṣayaḥ nivāsaḥ, tasmāt astṛṇāt | avīryyo hi stūyamānaḥ kiṃ kuryyāt parituṣṭo'pi ? athavā mānasya satkārasya pūjāyāḥ sa indraḥ kṣayo nivāso bhājanamiti manvānaiḥ stotṛbhiḥ varṣārthibhiḥ satkṛtaḥ, tān varṣapradānena pratisatkārayiṣyan astṛṇāt meghān || api vā asya jagannirmāṇasya devādeḥ sthāvarāntasya sa indraḥ kṣayo nivāsa āśrayo yasmāt tato meghānastṛṇāt - anāvṛṣṭidvāreṇāsya jagataḥ vināśo mā bhūt kathanāmetyābhiprāyeṇa || "pañca pṛktā saṅkhyā" | sā hi "strīpuṃnapuṃsakeṣvaviśiṣṭā" eva bhavati | tadyathā - pañca striyaḥ, pañca puruṣāḥ, pañca kulāni-iti | eva pañcaśabde strīpuṃnapuṃsakeṣu viśeṣo nāsti | 3 | 8 |
Linked texts (1)
- Nirukta — Yāska, Sanskrit