Yāska's Nirukta 40.2
Ṛjvarthā (Niruktavṛtti) 40.2
- Language
- Sanskrit
40.2
"vidyut taḷidbhavatīti śākapūṇiḥ” ācāryo manyate | kiṃ kāraṇam ? "sā hyavatāḍayati" aśanirūpeṇa | "dūrāt" eva "ca" "dṛśyate" | tasmānna tasyā antikanāmābhisambandho'sti | "api tvidam" apareṇodāharaṇena “antikanāmaivābhipretaṃ syāt”-“dūre cit santaḷiḍivātirocase” | “dūre'pi sannantika iva”avasthitaḥ “dṛśyase iti" atra dūre'pi sannantika iveti sphuṭataramantikābhidhānatvam, na tathā pūrvasmin mantre- "yā no dūre taḷitaḥ” iti || evamantikanāmatvena vā vidyunnāmatvena vā vadhanāmatvena vā prakaraṇopapade avekṣya yathāsambhavaṃ nirvaktavyam || “yo viśva̍taḥ su̱pratī̍kaḥ saḏṅṅaṅa̍si dū̱re ci̱tsantaḷi̍divāti̍rocase | rātryā̍ścidandho ati̍ deva paśya̱syagne̍ sa̱khye mā ri̍ṣāmā va̱yaṃ tava̍ || ( ṛ0 saṃ0 1, 6, 31, 2 )” | eṣā jagatī | āgneyī | kutsena dṛṣṭā | mahāvrate āgnimārute śastre abhiplavasya ca ṣaṣṭhe'hani āgnimārute eva ca śasyate || 'yaḥ' tvaṃ he 'agne !' 'viśvataḥ' sarvataḥ 'supratīkaḥ' sudarśanaḥ śobhanadarśanaḥ, apica 'sadyaṅ' yato yato dṛśyase tatastataḥ samānadarśanaḥ tulya eva lakṣyase | apica “dūre” api “san” atibhrājiṣṇutvāt ‘taḷidiva’ taḍidiva antika iva avasthitaḥ 'atirocase' atirociṣṇurdṛśyase | apica yadetat 'rātryāścit' rātryā api 'san' tatam ‘andhaḥ’ akṣyānalakṣaṇaṃ tamaḥ, yat na dhyātumapi śakyate, kimuta draṣṭum | etadapi 'ati' atītya he 'deva' sarvabhūtadīpayitaḥ ! 'paśyasi' eva tvam, na te'smākamiva tenāndhenāpi tamasā pratibadhyate darśanam | tasya tavaivaṃguṇayuktasya he 'agne !' 'vayaṃ' 'sakhye' sakhibhāve paricaraṇakarmaṇi ā uttamāducchvāsākṛtādhyavasāyāḥ santaḥ 'mā' kenacid vidhinā śatrugā vā 'riṣāma' māsmān kaॅściddhiṃsīt tvadanudhyānādevetyabhiprāyaḥ |
11 |
Linked texts (1)
- Nirukta — Yāska, Sanskrit