Yāska's Nirukta 5.10
Ṛjvarthā (Niruktavṛtti) 5.10
- Language
- Sanskrit
5.10
"durmadāso na surāyām-ityupamārthīya upariṣṭādupacārastasya yenopamimīte" yenārthenopameyamarthamupamimīte | tadyathā--"durmadāso na surāyāmiti" | "hṛtsu pītāso̍ yudhyante du̱rmadā̍so̱ na surā̍yām | ūdha̍rna na̱gnā ja̍rante || (ṛ0 saṃ0 5, 7, 19, 1)" kāṇvo medhātithirāṅgirasaśca priyamaṃdhe aindraṃ sūktaṃ dṛṣṭaśātaṃ | tatraiṣā gāyatrī | yeṣāmapi viniyogaḥ kvacidanyatra nāsti, te'pi vācaḥstome viniyujyante | 'hṛtsu' 'pītāsaḥ pītāḥ santo hṛdayeṣvavasthitāḥ somāḥ ‘yudhyante’ samprahāramiva kurvanti | ahaṃ viśiṣṭa ityevaṃ sparddhamānāḥ | ka iva ? ‘durmadāsona’ durmadāsaḥ “ājjaserasuk” (pā0 7, 1, 50) yathā kutsitamadāḥ kecitpuruṣāḥ surāyāṃ pītāyāṃ satyāṃ yudhyeran, evam | kiṃca, tameva yajamānaṃ ‘jarante’ stuvantīva ātmalābhaparituṣṭāḥ | kathaṃ jarante ? ‘ūdharna’ ūdhariva rātrimiva ‘nagnāḥ’ bhūtvā striyaṃ samprayokṣyāmaha ityevamabhiprāyā iva || kecidviśiṣṭāḥ puruṣāḥ |
“athāpi” khalvityayaṃ “padapūraṇo” bhavati | tadyathā, - “evaṃ khalu tadbabhūva” iti | anvīkṣyaḥ prayogaḥ kvacitpādavṛtteṣu |
Linked texts (1)
- Nirukta — Yāska, Sanskrit