Yāska's Nirukta 1.5
Nirukta 1.5
- Language
- Sanskrit
1.5
``.vāyur vā tvā manur vā tvā.''.(ṭṣ.1,7,7,2;.Kṣ.13,14).iti
aha iti ca ha iti ca vinigraha arthīyau pūrvena samprayujyete
ayam aha idam karotv ayam idam idam ha kariṣyati idam na kariṣyati iti
atha apy u kāra etasminn eva artha uttareṇa
mṛṣā ime vadanti satyam u te vadanti iti
atha api pada pūraṇa
``.idam u.''.(ṛV.1V,51,1).``.tad u.''.(ṛV.1,62,6)
hi ity eṣo aneka karmā
idam hi kariṣyati iti hetu apadeśe
katham hi kariṣyati ity anupṛṣṭe
katham hi vyākariṣyati ity asūyāyām
kila iti vidyā prakarṣa evam kila iti
atha api na nanu ity etābhyām samprayujyate anupṛṣṭe
na kila evam nanu kila evam
mā iti pratiṣedhe mā kārṣīr mā hārṣīr iti ca
khalv iti ca khalu kṛtvā khalu kṛtam
atha api pada pūraṇa evam khalu tad babhūva iti
śaśvad iti vicikitsā arthīyo bhāṣāyām
śaśvad evam ity anupṛṣṭe
evam śaśvad ity asvayam pṛṣṭe
nūnam iti vicikitsā arthīyo bhāṣāyām
ubhayam anvadhyāyam vicikitsā arthīyaś ca pada pūraṇaś ca
agastya indrāya havir nirūpya.(nirupya.Bh).marudbhyaḥ sampraditsām cakāra
sa indra etya paridevayām cakre
Commentaries (4)
- Ṛjvarthā (Niruktavṛtti) — Durgācārya, Sanskrit
- Niruktavṛtti — Durgācārya, Sanskrit
- Niruktaṭīkā — Skandasvāmin & Maheśvara, Sanskrit
- Niruktavivaraṇa — Maheśvaratīrtha, Sanskrit
Linked texts (5)
- History of Dharmaśāstra (Ancient and Mediaeval Religious and Civil Law in India) — P. V. Kane, English
- Original Sanskrit Texts on the Origin and History of the People of India, their Religion and Institutions — John Muir, English
- Altindische Grammatik — Jacob Wackernagel & Albert Debrunner, German
- A Vedic Concordance — Maurice Bloomfield, English
- Nighaṇṭu — Yāska, Sanskrit