Yāska's Nirukta 4.3
Nirukta 4.3
- Language
- Sanskrit
4.3
``vayaḥ suparṇā upa sedur indram priyamedhā ṛṣayo nādhamānāh/
apa dhvāntam ūrṇuhi pūrdhi cakṣus mumugdhy asmān nidhayā iva baddhān/[352]
vayo ver bahuvacanam suparṇāḥ supatanā āditya raśmi1.upasedur indram yācamānāh/[353]
apa ūrṇuhy ādhvastaṃś cakṣus2/[353]
cakṣus1.khyāter vā caster vā/[353]
pūrdhi pūraya dehi iti vā muñca asmān pāśair iva baddhān/[353]
[varam avidyamānasya adhyāhārād vidyamānasya śabdasya ākāṅkṣita artha abhidhāyakatva kalpanā...tasmād evam sarvatra anavagata saṃskārānām aprasiddha arthānām padānām sāmarthyād ākāṅkṣita rupa eva arthe avasthānam bhavati..ḍ.354]
``pārśvataḥ śronitaḥ śitāmatah/''.[353]
pārśvam parśumayam aṅgam bhavati/[353]
parśu spṛśateḥ saṃspṛṣṭā pṛṣṭha deśam/[353]
pṛṣṭham spṛśateḥ saṃspṛṣṭam aṅgaih/[353]
aṅgam aṅganād añcanād vā/[353]
śroniḥ śronater gati calā karmaṇah,.śroniś calati iva gacchatah/[353]
dos śitāma bhavati dos dravateh/
`
yoniḥ śitāma iti śākapūnir,.viṣitas[slackened].bhavati/[353]
śyāmato yakṛtta iti taiṭīkih/[353]
śyāmam śyāyateh/
`
yakṛt yathā kathā ca kṛtyate/[353]
śiti māṃsato medastas iti gālavah/[353]
śitiḥ śyater māṃsam mānanam vā mānasam vā mano asimnt sīdati iti vā,.medas medyateh/[353]
Commentaries (4)
- Ṛjvarthā (Niruktavṛtti) — Durgācārya, Sanskrit
- Niruktavṛtti — Durgācārya, Sanskrit
- Niruktaṭīkā — Skandasvāmin & Maheśvara, Sanskrit
- Niruktavivaraṇa — Maheśvaratīrtha, Sanskrit
Linked texts (5)
- History of Dharmaśāstra (Ancient and Mediaeval Religious and Civil Law in India) — P. V. Kane, English
- Vedic Index of Names and Subjects — Arthur A. Macdonell & A. Berriedale Keith, English
- Altindische Grammatik — Jacob Wackernagel & Albert Debrunner, German
- A Vedic Concordance — Maurice Bloomfield, English
- भारतीय प्राचीन लिपिमाला (Bhāratīya Prācīna Lipimālā: The Palaeography of India) — Gaurishankar Hirachand Ojha, Hindi