Pramāṇa · Search · About · API

Yāska's Nirukta 50.4.4

Ṛjvarthā (Niruktavṛtti) 50.4.4

Language
Sanskrit

50.4.4

tadubhayaṃ paśyatā bhāṣyakāreṇobhayoḥ śākalyagārgyayorabhiprāyāvatrānuvihitau-evañjātīyānirvacanopapradarśanārthamubhayośca prāmāṇyakhyāpanārtham || āha–padakārayoḥ padavikalpe ko'bhiprāyaḥ ? iti | ucyate–vidyāvān vidyamānadhano vā prativiśiṣṭataraṃ prārthayate–yacca yasya gṛhe nāsti, sa tadviśiṣṭamaviśiṣṭaṃ vā prārthayeta, na cānayorubhayorapi viśeṣaliṅgamasti, tattvānmaṃhanīyamityetayārthamatyā mehanetyevamekaṃ padamabhipretaṃ śākalyasya | gārgyasya punaryanma iha ( gṛhe ) nāsti tadāharetyabhiprāyaḥ | evamatra viśeṣaliṅgābhāvādvipratipattiḥ | evamanyeṣvapi śākhāntarapadavikalpeṣu anuvidhānamarthāvirodhena kartavyam | evamayaṃ mehanāśabdo rādhaḥśabdasāmānādhikaraṇye vartamāno yanmahanīyaṃ rādhaḥ, yadvā madgṛhe nāstīti dhanaviśeṣaṇatvāt kamanyamarthaṃ brūyāt ? tasmānmehaneti sāmarthyāddhanaviśeṣaṇametadityupapattiḥ || adhunā nigamaprasaktāni nirucyante,-“advirādṛṇātyetena” adrisāramayameva hyāyudhaṃ bhavatīti–adrivaṃśca ucyate || āha–adriḥ kasmāt ? ucyate–ādṛṇāti ādarayatītyarthaḥ | athavā somābhiṣavagrāvābhistadvān adrivān syāt | tairapi hi soma ādāryate || "api vā" "atteḥ syāt" adriḥ | kuta etat ? nigamāt | katamo'sau nigama iti "te somāda iti ha vijñāyate" "te somādo harī indra̍sya̱ nisṛte ( ṛ0 saṃ0 8, 4, 30, 4 )"—ityetasminmantre vicāryamāṇe jñāyate'tteradriḥ syāditi | vyākhyāta eva śeṣaḥ ||

Linked texts (1)