Pramāṇa · Search · About · API

Yāska's Nirukta 50.4.3

Ṛjvarthā (Niruktavṛtti) 50.4.3

Language
Sanskrit

50.4.3

“mehanā ( 4 )” ityetadanavagatam | “mahaṃnīyam” iti avagamaḥ | “yadi̍ndra citra̱ meha̍nā”--iti nigamaḥ | atrerbhomasyārṣam | anuṣṭup | aindrī | svarapṛṣṭhānāṃ svarasāmnāṃ prathame svarasāmni “yajjā̱āyathā̍ apū̱rvya̍” iti stotriyaḥ, svarapṛṣṭhānāṃ “yadindra citra mehanā”iti dve, “yā indra bhuja ābhara”iti tṛtīyānurūpasyeti viniyogaḥ|he “indra” “citram” “cāyanīyam” pūjārham, “yat” “mehanā” “mahaṃnīyaṃ” pūjārham , tava “rādhaḥ” “dhanam” “asti” kiñcit, “tvādārtaṃ” “tvayā” ca “dātavyam” evāvaśyaṃ suciramapi sthitvā “naḥ” asmabhyam “tat”yataḥ, ato brūmaḥ,-he“adrivaḥ” vajrin ! “tat” naḥ rādhaḥ he “viddaḍhvaso” āptadhana ! sāmpratameva “ubhābhyāṃ hastābhyām” akṛpaṇam “ābhara” “āhara” mā cirāya ityābhiprāyaḥ || atha “vā”, “yanma iha nāstīti” etasmin vākyaikadeśe “trīṇi”“padāni”“madhyamāni” madhye bhavantītyarthaḥ | kathaṃ mehanā ityeṣā saṃhitā,-‘me–iha- na’ iti ? etānyasyāḥ saṃhitāyāḥ padāni | evameṣa vākyāvayavaḥ pañcapado bhavati | atra ‘yat’–iti prathamaṃ padam, ataḥ paraṃ ‘me’ ‘iha’ ‘na’–ityetāni trīṇi madhyamāni padāni, ‘asti’–iti pañcamaṃ padam | evamabhipretya “indra citra”–śabdādapakṛṣṭoktaṃ trīṇi madhyamāni padāni-iti | āha–yadidaṃ padavibhāgaḥ, tadā ko'rthaḥ ? iti, ucyate–yat me mama gṛhe nāsti dhanam, tava ca tat asti dhanam, dātavyaṃ ca tvayā tāvat stotṛbhyaḥ, taddhastābhyāmasmabhyamābhareti | bahūcānāṃ ‘mehanā’–ityekaṃ padam | chandogānāṃ trīṇyetāni padāni ‘ma, iha, na’– iti |

Linked texts (1)