Pramāṇa · Search · About · API

Yāska's Nirukta 57.1

Ṛjvarthā (Niruktavṛtti) 57.1

Language
Sanskrit

57.1

"mandū (13)"-ityetadanavagatam | "madiṣṇū, manduneti vā" śabdasamādhī || "indre̍ṇa̱ saṃ hi"-iti nigamaḥ | madhucchandasa idamārṣam | mahāvrate mahadukthe tṛcāśītiṣu śasyate, sāttrikeṣu cāhaḥsu stomātivṛddhau prātaḥsavane brāhmaṇācchaṃsinaḥ śastre indra ucyate || he bhagavan ! indra ! tvam "indreṇa" īśvareṇa, dīptena vā marudgaṇena, nityameva "saṅgacchamānaḥ" "saṃdṛkṣase" "sandṛśyase" | "abibhyuṣā" abhayavatā | "gaṇena"ityadhyāhāraḥ | tau ca "yuvāṃ" marudgaṇaḥ tvaṃ ca, ekatra saṅgatau | "madiṣṇū" harṣaśīlau, nityapramuditāvityarthaḥ | "samānavarcasau" ca, samānadīptī ityarthaḥ | evaṃ "mandū samānavarcasā"-ityetena dvivacanena marudgaṇendraviṣayeṇa nigamo vyākhyātaḥ |
"api vā" evamanyathā "syāt" | mandu ityasya tṛtīyaikavacanāntatvena vipariṇāmaḥ, evaṃ ca sati marudgaṇaviśeṣaṇametadbhavati || katham ? "mandunā" marudgaṇena, he indra! sandṛśyase saṅgacchamānaḥ || "samānavarcasā" "iti" etat padaṃ, manduneti "etena" padena "vyākhyātam" dvayaiva hi mandū ityetat dvivacanamekavacanaṃ vā, evametadapi, - samānavarcasāviti dvivacanāntaṃ vā dvivacanamathavā mandunā samānavarcasā ca marudgaṇena ityevaṃ tṛtīyaikavacanam| api vā evaṃ marudgaṇa ucyate, -tvamihendreṇa saṅgacchamāno nityamevaṃ sandṛśyasa iti| samānamanyat |
4|
12|

Linked texts (1)