Pramāṇa · Search · About · API

Yāska's Nirukta 66.4

Ṛjvarthā (Niruktavṛtti) 66.4

Language
Sanskrit

66.4

"sutukaḥ (35)" ityetadanavagatam | pakṣeṇa cānekārtham | "sutukanaḥ" - ityavagamaḥ, "sutukanairiti vā" || "ma ā va̍kṣi mahi̱ na ā ca̍ satsi di̱vaspṛ̍thi̱vyora̍ra̱tiryu̍va̱tyoḥ | a̱gniḥ su̱tuka̍ḥ su̱tuke̍bhi̱raśvai̍ra̱bhaṃsva̍dbhī ra̱bhaṃsvā 1 eha ga̍myāḥ || ( ṛ0 sa0 7, 5, 31, 7)" iti nigamaḥ || tritasyeyamārṣam āptyasya | prātagnuvākāśvinayoḥ śasyate || yastva 'divampṛthivyoḥ' 'yuvatyoḥ' mammiśrībhavantyoḥ yāni bhūtāni antarā varttante, teṣāṃ sarveṣām 'aratiḥ' tvamevālamatiḥ, paryāptamatirityarthaḥ | 'saḥ' evalakṣaṇastvamasmākam 'āvakṣi' āhvayasi devān, 'mahi' mahat ityarthaḥ | sa evam 'āsatsi ca' āsīdasi ca hotṛtve | "agniḥ"ityetat pada sambodhanatvena vipariṇamyate, ā vakṣi-ā ca satsi-iti madhyamapuruṣayogānmantrasya | he 'agne !' yastvamevaṅguṇayuktaḥ 'sutukaḥ' "sutukanaḥ" sugamana ityarthaḥ, athavā "suprajāḥ" | tugityupatyanāmasu paṭhitam | hiraṇyamapatyamabhipretamagneḥ' 'hiraṇyeretā agniḥ' - iti śrūyate, 'agnerapatyaṃ prathamaṃ suvarṇam' - iti ca| 'sutukanaiḥ 'eva sugamanaiḥ'aśvaiḥ' atha "vā" "suprajobhiḥ" kulajairityarthaḥ | athavā śobhanā prajā yeṣāṃ
te suprajāḥ, śobhanānāmevāśvānāṃ śobhanāḥ prajā bhavantīti prajādvāreṇa cāśvā evaite śrūyante, aśvadvāreṇa cāgniḥ stūyate || athavā sa evāgniḥ sutukaḥ suprajāḥ apatyaṃ cāsya sarvāḥ prajāḥ, tāśca prati kalyāṇa iti suprajāḥ | 'rabhasvadbhiḥ' tvaritaiḥ 'rabhasvān' svayaṃ ca tvaritaḥ 'eha gamyāḥ' āgacchestvamiha mama karmaṇi, nityaṃ havīṃṣi voḍhum, karmaiva tavedamityabhiprāyaḥ | evametadiha sutukaḥ-ityagniviśeṣaṇam, sutukanairaśvairitye tasmāt tṛtīyāsambandhādityapapattiḥ |
18 |

Linked texts (1)