Yāska's Nirukta 73.3
Ṛjvarthā (Niruktavṛtti) 73.3
- Language
- Sanskrit
73.3
“mandine (53)”—ityetadanavagatam | “mandateḥ” stutyarthasya | mandanīyaḥ stutimān vetyarthapratītiḥ | “mandati ( 18 ), śaṃsati ( 25 )”—iti stutikarmasu paṭhitam || | “pra ma̱ndine̍ pituma̱darca̍tā vaco̱ yaḥ kṛ̱ṣṇaga̍rbhā̱ niraha̍nnṛ̱jiśva̍nā | | a̱vasyavo̍ vṛṣa̱ṇaṃ va̍jrada̱kṣiṇaṃ ma̱rutva̍ntaṃ sa̱khyāya̍ havāmahe || ( ṛ0 saṃ0 1, 7, 12, 1)” iti | kutsasyeyamārṣam | chandogaṣu tṛtīye'hani marutvatīye śastre nividdhānīyasūktasya prathamaiṣā | he stotāraḥ ! “prārcata” prakarṣeṇoccārayata, pūjayata | “mandine” mandanīyāya, stutyāya, stutimate vā, indrāya | “pitumat” annamayuktaṃ “vacaḥ”| ‘yaḥ’ indraḥ, kiṃ karoti ? “kṛṣṇagarbhāḥ” kṛṣṇasya meghasya garbhabhūtā apaḥ ‘nirahan’ nīcairahan, niragamayadityarthaḥ | kena ? ‘ṛjiśvanā’ ṛjurevāvavikṣato lakṣye yaḥ śevati gacchati iti ṛjiśva| vajraḥ, tena niragamayat | ha ‘avasyavaḥ’ avanamātmano rakṣaṇamicchantaḥ, tarpaṇaṃ vā | yo'yamevamprabhāva indraḥ, tamimaṃ ‘vṛṣaṇaṃ’ varṣitāram, ‘vajradakṣiṇaṃ’ vajreṇa hananāyotsāhavantam, athavā vajradakṣiṇaṃ vajrabāhum, ‘marutvantaṃ’ marutsahitam, ‘sakhyāya’ sakhibhāvāya ‘havāmahe’ tāmutām kriyāsu āhvayāmahe ityarthaḥ || evametasmin mantre “mandine pitumadvacaḥ prārṣata”—ityetasmādvākyasambandhādindraviśeṣaṇametadityupapadyate |
24 |
Linked texts (1)
- Nirukta — Yāska, Sanskrit