Pramāṇa · Search · About · API

Yāska's Nirukta 73.2

Ṛjvarthā (Niruktavṛtti) 73.2

Language
Sanskrit

73.2

“jarate (52)” ityetadanavagatam | dhātorasvārthe pravṛttirevānavagamaḥ ||
“di̱vaspari̍ pratha̱maṃ ja̍jñe a̱gnira̱smadvi̱tīya̱ṃ pari̍ jā̱tave̍dāḥ |
tṛ̱tīya̍ma̱psu nṛ̱maṇā̱ aja̍sra̱mindhā̍na enaṃ jarate svā̱dhīḥ || ( ṛ0 saṃ0 7, 8 28, 1 )” iti |
vatsaprīrnāma bhālaṃdanaḥ, tasyeyamārṣam | ukthasyāgnerupasthāne viniyuktā || ‘divaspari’ divaḥ dyulokādityarthaḥ | ‘prathamam’ ayam ‘agniḥ’ ‘jajñe’ ādityātmanā | ‘dvitīyam’ ‘asman pari’ asmadadhi, asmatto jāyate, pārthivātmanā | ‘tṛtīyam’ ‘apsu’ antarikṣaloke vaidyutātmanā jāyate | “āpaḥ”-iti hyantarikṣanāmasu paṭhitam | nṛṇāṃ manasyavasthitaḥ ‘nṛmaṇāḥ’ nṛṣu vā mano'sya, sa nṛmaṇāḥ | yo'yameka eva triṣu sthāneṣu jāyate, tamevaṃguṇayuktamagni “svādhīḥ” śobhanadhīḥ “indhānaḥ” ‘ajasra’ nityaṃ “jarate” stauti yaḥ, sa eva svādhīḥ suprajña ityarthaḥ || indhāno hi kimanyat stuteḥ kuryāt ? tasmāt “jarate”-ityasya śabdasya “gṛṇāti”-ityartha upapadyate |
4 |
24 |

Linked texts (1)