Pramāṇa · Search · About · API

Yāska's Nirukta 77.1.1

Ṛjvarthā (Niruktavṛtti) 77.1.1

Language
Sanskrit

77.1.1

yadevoktam "udāttaṃ prathamādeśe, anudāttam anvādeśe"-iti tadevātrāpi lakṣaṇamityabhiprāyaḥ | udāharaṇamātraṃ pradarśyate, - "asya vāmasya 0-saptaputram"| asya vāmīyamevedaṃ sūktam | dīrghatamasa ārṣam | tārttīyasavane mahāvrate vaiśvadeve śastre śasyate | "asya" sūryasya "vāmasya" "vananīyasya" stutibhiḥ, "palitasya" "pālayituḥ" ayaṃ hi sarvamevedaṃ jagat pālayati | "hotuḥ" "hātavyasya" āhvānāhaṃsya | āha-tasya kim ? iti | ucyate -yo'yamevaṃlakṣaṇaḥ "tasya" "bhrātā" bhāgahatrtā "bharttavyo vā" udakena, "madhyamaḥ" madhya [ ma ] sthānaḥ "asti" dhriyate | katamaḥ ? yo'yam "aśnaḥ" "aśanaḥ" vyāpano vāyurityarthaḥ, sa hi dyulokādādityenodakena dhriyate, harati codakaṃ dyulokāt | "tṛtīyaḥ" "asya" vāyoḥ "bhrātā" havirbhāgaharttā vā, aindrāgne haviṣi saṃstutau vā "ghṛtapṛṣṭhaḥ" ghṛtena spṛṣṭaḥ, ājyaspṛṣṭaḥ, "ayam" eva "agniḥ" pṛthivīsthānaḥ | "sahāstraṇaḥ" vāyoḥ, sarvasmāddhi vāyuḥ balavān | athavā, sahasramasya niyuktamaśvānā mastīti sahasrī vāyuḥ, "ā nau niyudbhiḥ śatinībhiradhvaraṃ saṃhasriṇībhiḥ (ṛ0 saṃ0 2, 1, 24, 3)" iti | śrūyate vāyavye mantre | vāyuḥ, ādityaḥ, agniḥ,-ityevaṃ parisaṃkhyāya vāyostṛtīyo'gnirbhavati, vāyurapi ca jyotireva, "vāyunā jyotiṣā-iti ha vijñāyate |" "tatra" etasmin tredhā vibhakte jyotiṣi, pradhānatvenaitadevā'ham "apaśyam" iti | "viśapati" viśvasya "sarvasya" jagataḥ "pālayitāram" | katamam ? ya eṣaḥ saptaputraḥ sūryaḥ | etamevāhamana pradhānatvenāpaśyaṃ [...] mantre sūryaḥ pradhānaḥ, sūkte sūryādhikārāt , tasmāt 'asya vāmasya'-[...] antaudāttaḥ |

Linked texts (1)