Yāska's Nirukta 77.1.11
Ṛjvarthā (Niruktavṛtti) 77.1.11
- Language
- Sanskrit
77.1.11
viśvāvasordevagandharvasyeyamārṣam | gharmotsādane viniyuktā | tatroktam-parikṣinte gandharvanāmabhirupatiṣṭhanta ṛtvijo yajamānaśceti | tāmāmupasthānarcāmiyaṃ madhye maitrāyaṇīye | “sasniṃ” “saṃsnātam” adbhiḥ pariveṣṭitaṃ, sarvataḥ parisrutaṃ, dhautaṃ vā “megham” “avindat” alabhata ‘indraḥ’ | ka punaralabhata ? “caraṇe nadīnāṃ” yatra nadanā āpaścaranti, gacchanti, tatrālabhata, antarikṣaloke ityarthaḥ | āha–labdhvānantaraṃ kimakarāt ? iti | ucyate--“apāvṛṇot’ apāvṛtavān , udaghāṭitavānityarthaḥ | ‘duraḥ’ dvāraḥ | āha- kasya? ucyate-‘aśmavrajānāma’ apāmaśmā meghaḥ, tamātra ruḍhā yā vrajanti, sa ca yāsāṃ vrajabhūto goṣṭhabhūtaḥ, tā aśmavrajā āpaḥ, tāsāṃ nirgamanadvārāṇi apāvṛṇot | yā etā evaṃlakṣaṇā āpaḥ, ‘āsām’tāsām, asya ca indrasya ‘gandharvaḥ’viśvāvasuḥ ‘prāvocan’ ‘amṛtāni’ nāmāni, chāndasastutiyuktāni, tāni hi nityatvādamṛtāni | āha–kasmāt punarasyendrasyāmṛtāni prāvocadāmāñcāpām ? iti | ucyate–itaḥ yasmādasāvindraḥ‘dakṣaṃ’dātāraṃ megham | ayam āsām ‘ahīnām’ ayanānām, apāṃ dvāreṣu apāvṛteṣu, dānāya samarthoṃ bhaviṣyati–ityevaṃ‘parijānāt’parijñātavān|parijñāya ca apāvṛṇot duro'śmavrajānām| tasmādasyendrasyāmṛtāni nāmāni prāvocaddadviśrānena prakāreṇendreṇa dattābhiḥ sarvamevedaṃ jagad dhriyata iti āsāmapi apām anena hetunā prāvocaditi || evametasmin mantre caraṇe nadīnām avindat, apāvṛṇoñca duro'śmavrajānām, dakṣañca parijānāt-ityekavākyatāthasambandhāt sasniśabdo meghaviśeṣaṇam upapadyate ||
Linked texts (1)
- Nirukta — Yāska, Sanskrit