Yāska's Nirukta 77.3

77.3

“vāvaśānaḥ( 4 )”-ityanavagatam | “vaṣṭervā” kāntyarthasya, “vāśyatervā” śabdārthasya vāvaśānaḥ syāt || "sapta svasūraruṣīrvāvaśāno vidvā̱nmadhva̱ ujja̍bhārā dṛśe kaṃ | a̱ntarya̍me a̱ntari̍kṣe pu̱rājā i̱cchanvavatri̱mavi̍datpū̱ṣaṇa̍sya̍ || ( ṛ0 saṃ0 7, 5, 33, 5 )"-iti || tritasyāptyasyeyamārṣam | āgneyī | triṣṭup | prātaranuvākāśvinayoḥ śasyate || "sapta" "svasṛḥ" svasāro bhaginya iva yā hyarciṣaḥ samānajanmatvāt | athavāsaha sarpaṇāt svasāraḥ, tā hi saha sarpanti "āruṣīḥ" ārocanāḥ, dīptā ityarthaḥ | yā evalakṣaṇāḥ arciṣaḥ, tāḥ, agniḥ "vāvaśānaḥ" kāmayamāno vāvaśyamāno vā, śabdaṃ kurvāṇaḥ saḥ 'vidvān' ātmīyamadhikāraṃ jānānaḥ, 'madhvaḥ' ghṛtasya haviṣaḥ pūrṇaḥ, 'ujjabhāra' ūrddhaṃ hṛtavāneṣāṃ lokānāṃ 'dṛśe kaṃ' darśanāyetyarthaḥ | evaṃ tā ūrddhaṃ hṛtvā darśanamabhivyajya janānām 'antaḥ' ādityasya madhye yadantarikṣaṃ tatra, 'yeme' tatropaniyamitvān taddhaviḥ 'purājāḥ' agniḥ, sa hi sarvadevebhyaḥ prathama eva jātaḥ | 'icchan' 'vavriṃ' rūpam | kasya ? 'pūṣaṇasya' pūṣṇaḥ, ādityasya | kathaṃ nāmāsāvādityo dīptarūpaḥ syāt ? ato'ntarādityasya yeme | taṃ cāsāvetamartham 'avidat' alabhata ityarthaḥ | sa eva dīptarūpa ādityaḥ saṃvṛtta ityabhiprāyaḥ || evamatra svasṛrvāvaśānaḥ-ityanena sāmānādhikaraṇyācchabdasārūpyācca vāvaśāna-ityasya kāntyarthatvaṃ śabdārthatvañca upapadyate |
5 |