Pramāṇa · Search · About · API

Yāska's Nirukta 82.5

Ṛjvarthā (Niruktavṛtti) 82.5

Language
Sanskrit

82.5

"padbhiḥ ( 17 )"--ityanavagatam | "pānairiti vā spāśanairiti vā"-iti śabdasamādhī || "e̱vā ma̱ho asura̍ va̱kṣathā̍ya va̱mraka̍ḥ pa̱dbhirupa̍sarpa̱dindra̍m | na ī̍yā̱ānaḥ ka̍rati sva̱stira̱smā iṣa̱mūrja̍ sukṣitiṃ viśva̱mābhā̍ḥ || ( ṛ0 saṃ0 8, 5, 15, 6 )" iti || vamra nāmā vaikhānasaḥ, tasyeyamarṣam | aindrī | ya eṣaḥ etasmin sūkte stutiprakāro'dhikṛtaḥ 'evā' evam anena prakāreṇa varttamāna ! he indra ! 'asura' asuman ! prajñānavan ! balavan ! vā | 'vakṣathāya' stutivṛddhe, mahate yajamānāya, pūrvakalpāntarīṇāya, pūrvakalpāntarīṇa eva "vamrakaḥ" "padbhiḥ"somapānairabhyudyataiḥ, athavā-guṇaspāśanaiḥ stutigataiḥ, "upasarpat" upasṛtavān, anyakalpāntarīṇam "indram" | 'saḥ' tena tathā 'īyānaḥ' īyamānaḥ, anuṣṭriyamāṇaḥ 'karati' kṛtavān | kim ? 'svastim' svastyayanam| 'asmai' yajamānāya | yato bravīmi, - sāmpratamahametasmin kalpe vamrakaḥ, tvañcendraḥ, tā evaitāḥ stutayaḥ, yābhirahamupāsarpaṃ sāmprataṃ bhavantam, sa tvamevaṃ vijñāya, asmai varttamānāya yajamānāya svamadhikāraṃ jānānaḥ, kuru svastyayanam | kiñca, 'iṣamūrjam' iṣam annaṃ vrīhiyavādi, ūrjam kṣīrādi, 'sukṣiti' ca, śobhananivāsañca | 'viśvam' etat sarvvam 'ābhāḥ' ābhimukhyenāsmai yajamānāya bhāvayasva || evametasminmantre śabdasārūpyāt prakāraṇācca "padbhiḥ"--ityetat pānābhidhānaṃ spāśanābhidhānaṃ vetyupapadyate |

Linked texts (1)