Pramāṇa · Search · About · API

Yāska's Nirukta 97.4

Ṛjvarthā (Niruktavṛtti) 97.4

Language
Sanskrit

97.4

vāmade‌vasyārṣam | aindrī | triṣṭup | ahīnasūkte caturviṃśa ukthe mādhyandine savane maitrāvaruṇasyedaṃ śastraṃ śamyate | he bhagavannindra ! 'yāsi' 'kutsena' ṛṣiṇā stūyamānaḥ | athavā kutsena vajreṇābhyudyatena, 'sarathaṃ' samānagamanam, abhivaharnarathamāruhya athavā'sarathaṃ' rathamayuktaṃ parānīkam | 'avasyuḥ' rirakṣannaḥ ātmiyām, mamardiṣaṃśca parakīyām | 'todaḥ' tunna iva kenacit 'vātasya' jevena yāsi | tathāpi ca gacchan 'haryoḥ' aśvayoḥ 'īśānaḥ' īśāne na dhāvati tvayi anyata eva tvāmuhatuḥ | sa tvaṃ maja "ṛjrā" ṛjunaiva mārgeṇa na kuṭilendyāṃ gati dhāvamānaḥ, "vājaṃ na gadhyam" vājamiva gṛhṇārhaṃ noktumabhimukhyena | 'yuyuṣan' punaḥpunaḥ saṃmiśrāyiṣyan, ātmānaṃ śatrubhiryuddhe | 'kaviḥ' krāntadarśanaḥ asamṭaḥ | 'yadahan' yasminnahani 'pāryāya' pāraṇāya śatrūṇāmpāra aṃtaḥ karaṇeti pārayitavyā syeta iti vā, tasminnevāhāni tān sarvān 'bhūṣān' atikramya varttase ityarthaḥ | paryābhūṣāra paryabhavat, atyakrāmat-ityete bhavaterarthāḥ || evametasmin śabdasāmarthyādarthopapatteśca "gadhyam"-ityeṣa śabdaḥ "gṛhāteḥ" - ityupapadyate |
19 |
7 |

Linked texts (1)