Pramāṇa · Search · About · API

Yāska's Nirukta 10.3.2

Niruktavṛtti 10.3.2

Language
Sanskrit

10.3.2

ananvite'rthe ananugate śabdenārthe-yatra saṃskāryamāṇo'pi śabdo'rthamanugantuṃ na śaknoti | evaṃ dhātujo'samartho bhavati || “aprādeśike vikāre” ca | yayā hi kriyayā tad dravyaṃ pradiśyate, tadabhidhāyako yo dhātuḥ, sa tadabhidhānaṃ vigṛhyamāṇaṃ vikartuṃ na śaknoti ya ( ta ) tra|| tatra hīyamānapratijñaḥ śākaṭāyanaḥ sarvāṇyākhyātajāni nāmānyupapādayiṣyannasambhave sati kāśakuśīāvalambanamiva kurvan kimakaroditi ?| “padebhyaḥ padetarāddhardān sañcaskāra śākaṭāyanaḥ” padebhyaḥ ākhyātapadebhyaḥ samastebhyo'vayavānupādāya padetagaddhardān anyāṃścānyāṃśca itaretarākhyātapadāvayavai ranyaiścānyadanyadaddhaṃ nāmnaḥ saṃskṛtavān || tadyathā---'satyam'---ityetadabhidhānaṃ sañcaskāra | katham ?, "etaiḥ kāritaṃ ca yakārādiṃ cāntakaraṇamasteḥ śuddhaṃ ca sakārādiṃ ca" | etaiḥ 'iṇ gatau ( a0 pa0 )'ityasya kāritaṃ ṇyantaṃ rūpaṃ kṛtvā tato yakāramādāya 'makārāntaṃ kṛtvā satyaśabdasyāntamaddhaṃ sañcaskāra, tato 'yam'-iti bhavati | asteḥ śuddhaṃ ca | 'as bhuvi ( a0 pa0 )'-

Linked texts (1)