Pramāṇa · Search · About · API

Yāska's Nirukta 313.3

Niruktavṛtti 313.3

Language
Sanskrit

313.3

"sādhyāḥ (28)"-"devāḥ" "sādhanāt" te hi sarvamidaṃ sādhayanti, yadanyena sarvakarmabhirasādhitaṃ tatsādhayantīti sādhyā ucyante | te ca punaḥ prāṇāḥ viśvasṛja ṛṣayaḥ, ye sahasrasaṃvatsarasatreṇedaṃ viśvamasṛjanta, ta evaite'dhidaivaṃ raśmayaḥ | vijñāyate hi-"prāṇā vai sapta ṛṣayaḥ sādhyā viśvasṛjaḥ" iti |
12 |
40 |
"teṣāmeṣā" prādhānyastutiḥ "bhavati"-||
"yajñena yajñamayajanta0 (ṛ0 saṃ0 2, 3, 23, 4 | 8, 4, 19, 6 | ya0 vā0 saṃ0 31, 16 )"-iti | dīrghatamasa ārṣam || “agnināgnimayajanta devāḥ” | uktaṃ ca-“samudrinyathuḥ sarvagaṇaṃ sarvanāmānam”-iti, tam agniṃ sthāvarajaṅgamabhāveneti | "te devā rādho adyaṃ varsatyā"-ityetasmāddarśanavataḥ prayoktuḥ sarvamidamagnirityabhipretya bravīti- "yajñena" "agninā" sthāvarajaṅgamabhāvamāpannena havirbhūtena "yajñam”
"agnim" eva sarvadevatābhūtamādityādipranāḍikayā mahāntamātmānam "ayajanta" "devāḥ" devabhāvinaḥ, "pūrve" jñānakarmasamuccayakāriṇo yajamānabhāvamāpannāḥ, "sādhyāḥ" viśvasṛjaḥ ṛṣayaḥ, prāṇāḥ | "tāni dharmāṇi" tāni karmāṇi, tathāvidhajñānayuktāni, "prathamāni" mukhyāni mahadātmabhāvāpattaye "āsan" tairapi kriyante ityarthaḥ | "te" ca tāni kṛtvā niyamenaivānanyabhāvitvāt tatphalasya "mahimānaḥ" tadānupūrvyeṇa jātamahadātmabhāvāḥ santaḥ, tameva "nākaṃ" mahāntamātmānam ekāntasukhaṃ "sacanta" tadbhāvameva te āpedire | kiṃ ta eva 1 iti, netyucyate,-"yatra pūrve sādhyāḥ santi devāḥ" | śabdārthopadeśanityatvādadya pūrve ca pūrvetare ca jñānakarmasamuccayakāriṇa āsate santi jagmurityarthaḥ | vijñāyate hi-"viśvasṛjaḥ prathame satramāsata"-iti || śiro hyadhyātmaṃ dyusthānabhaktiḥ, ataḥ sapta ṛṣayaḥ, devāḥ, viśve devāḥ, sādhyā iti sarva ete prāṇāḥ, raśmayo vetyupapadyate || brāhmaṇamapi caitamarthamevānuvidadhāti-"agniḥ paśarāsīt"-ityevamādi|
12|
41|

Linked texts (1)