Yāska's Nirukta 50.2.4
Niruktavṛtti 50.2.4
- Language
- Sanskrit
50.2.4
maryādā, - yato dharmajñāḥ santo yūyamanāhatā anākruṣṭāśca asadabhiyogaṃ sakhāyaḥ santo mama sakhyurdattaṃ mā vadhīḥ ? iti, naitannyāyyamityabhiprāyaḥ || “maryādāmaryādinorvibhāgaḥ” | saṃśritā yā bhūmirupakṣīṇā, sā maryatyucyate-viṣayānta ityarthaḥ | ādiranyasya viṣayasyopakrama ucyate | saṃśritāyāśca bhūmerādeśca vibhāgakāriṇī yā bhūmiḥ, sā maryādetyucyate || “methatirākrośakarmā” | catasraḥ patnyo'śvamabhimethantīti prasiddhamaśvamedhe methanamākrośakarmatvam | loke'pi ca ‘śālo methanakaḥ’ ityucyate, sa hyabhīkṣṇamākruśyate, ākrośati ca saḥ || “apāpakam” - ityasya bhāṣyapadasyāparo vyākhyāmārgaḥ, -- ko nveṣaṃ brūyāt ‘apāpakaṃ mantaṃ mā vadhīḥ’ iti ? jaghāna kamaha jātu pāpakamapāpakaṃ vā ? ko'smadbhītaḥ palāyate ? na kaścidapi, maubhyo'hamityabhiprāyaḥ || yatkṛtasambandhādindra evāyaṃ triśokaḥ syād yasyeyamārṣam || evametasmin mantre prakaraṇapūrvottarapadāvirodhācchabdasārūpyārthopapattibhirhantereva viśepeṇārtho'vatiṣṭhate na jahāteḥ | jahātau hyetasmin kalpyamāne prakaraṇaṃ pūrvottarāṇi ca padāni virudhyante śabdasārūpye'pi sati | tasmānnātra jahāteravakāśo'sti, pāriśeṣyāt hanteretadrūpamityupapannaṃ bhavati || evameva mavedhavānavagatasaṃskāreṣu yojyam |
Linked texts (1)
- Nirukta — Yāska, Sanskrit