Yāska's Nirukta 82.2
Niruktavṛtti 82.2
- Language
- Sanskrit
82.2
“śvā̱tram(14)'-ityetadanavagatam | “āśu aṃtanaṃ bhavati”-iti śabdasamādhiḥ| “kṣipranāma”- ityabhidheyavacanam || “yo hotā̍sītpratha̱mo de̱vaju̍ṣṭo̱ yaṃ samā̍ñja̱nnājye̍nāvṛṇā̱nāḥ | sa pa̍tva̱trītvara̱ṃ sthā ja̍ga̱dyacchūvā̱trama̱gnira̍kṛṇojjātave̍dāḥ || ( ṛ0 saṃ0 8,4,10, 4)”-iti || iyaṃ haviṣpāṅktīye sūkte | tatreyamevaikā jagatī | tat punarmūrddhanvatāṅgirasena dṛṣṭam, vāmadevyena vā | pṛṣṭhyasya pañcame'hani abhimārute śastre nividdhānīyaṃ tadvati || 'yaḥ' agniḥ ‘hotāsīt' āhvātā devānām, 'prathamaḥ' pradhānaḥ manuṣyahotṛḥ sakāśāt | 'devajuṣṭaḥ' devairāsevitaḥ | 'yaṃ' 'samāñjan' samukṣitavantaḥ | kena ? ‘ājyena' 'āvṛṇānāḥ' sevyamānāḥ, saṃbhajamānā ityarthaḥ | tasya kim ? iti | ucyate-‘saḥ patatrītvaram” so'gniḥ patatriḥ,-yadetaditaścetaśca patati, itvarañca paśvādi, “sthā” sthāvarañca vṛkṣādi, “jagat” “yat” etajjaṅgamagavādi, | tasya kim ? iti | ucyata“tat” sarvaṃ pralayakāle “śvātraṃ” “kṣipram” ātmasāt “akṛṇot” “akarot” “jātavedāḥ” agniḥ | evametasmin mantre “śvātramiti” ityetat “kṣipranāma” | patatri-sthāvara-jaṅgamānāṃ kṣipradahanādagniḥ kimanyat kuryāt ? tasmādupapadyate kṣipranāmeti |
5 |
Linked texts (1)
- Nirukta — Yāska, Sanskrit