Yāska's Nirukta 14.29
Nirukta 14.29
- Language
- Sanskrit
14.29
``haṃsaḥ śuciṣad vasur antarikṣasad hotā vediṣad atithir duroṇasat/
nṛṣad varasad ṛtasad vyomasad abjā gojā ṛtajā adrijā ṛtam/(ṛV.4,40,5)''
haṃsa iti/
haṃsāḥ sūryaraśmayah/
parama ātmā param jyotih/
pṛthivī vyāptā iti/
vyāptam sarvam vyāptam vananakarmaṇān abhyāsena āditya maṇḍalena iti/
tyayati iti loko tyayati iti/
haṃsayan tyayati iti/
haṃsāḥ paramahaṃsāh/
parama ātmā sūrya raśmibhiḥ prabhūtagabhīravasati iti/
tribhir vasati iti vā/
raśmir vasati iti vā/
vahnir vasati iti vā suvarṇaretāḥ pūṣā garbhā ribheti ribhantā vanakuṛilāni kuṛantā ribhantā antarikṣā caratpathāntarikṣā carad iti divi bhuvi gamanam vā subhānuḥ suprabhūto hotā ādityasya gatā bhavanty atithir duroṇasat sarve duroṇasad dravam sarve rasā vikarṣayati/
raśmir vikarṣayati/
vahnir vikarṣayati/
vananam bhavati/
aśvagojā adrigojā dharitrigojāḥ sarve gojā ṛtajā bahuśabdā bhavanti/
nigamo nigamavyati bhavanty eṣa nirvacanāya/
Commentaries (4)
- Niruktaṭīkā — Skandasvāmin & Maheśvara, Sanskrit
- Ṛjvarthā (Niruktavṛtti) — Durgācārya, Sanskrit
- Niruktavṛtti — Durgācārya, Sanskrit
- Niruktavivaraṇa — Maheśvaratīrtha, Sanskrit
Linked texts (2)
- A Vedic Concordance — Maurice Bloomfield, English
- Ṛjvarthā — Durga or Durgācārya, Sanskrit