Yāska's Nirukta 2.24
Nirukta 2.24
- Language
- Sanskrit
2.24
``iyam śusmebhir bisakhā iva arujat sānu girīnām tavisebhir ūrmibhih/
pārāvataghnīm avase suvṛktibhiḥ sarasvatīm iva asema dhītibhih/''
iyam śusmaiḥ śosanaiḥ śusmam iti bala nāma,.śosayati iti sato/
bisam biṣyater bhedana karmaṇo vṛddhi karmaṇo vā/
sānu samuchritam bhavati samunnunnam iti vā/
mahat bhir ūrmibhih/
pārāvataghnīm pārāvāraghātinīm,.pāram param bhavaty avāram avaram avanāya supravṛktibhiḥ śobhanābhiḥ stutibhiḥ sarasvatīm nadīm karmabhiḥ paricarema/
udaka nāmāny uttarāny ekaśatam/
udakam kasmāt,.unatti iti satah/
nadī nāmāny uttarāni sapta triṃśat/
nadī aḥ kasmāt,.nadanā imā bhavanti śabdavatyah/
bahulam āsām naighaṇṭukam vṛttam āścaryam iva prādhānyena/
tatra itihāsam ācakṣate,.viśvāmitra ṛṣiḥ sudāsaḥ paijavanasya purohito babhūba/
viśvāmitraḥ sarva mitraḥ sarvam saṃsṛtam,..sudās kalyāṇa dānah,.paijavanaḥ pijavanasya putrah,.pijavanaḥ punaḥ spardhanīya javo vā amiśrībhāva gatir vā/
sa votta,.gṛhītvā vipāṭ śutudrī oḥ sambhedam āyayāv anuyayur itare/
sa viśvāmitro nadīs tustāva,.gādhā bhavata ity api dvivat api bahuvat tad yad dvivat uparistāt tad vyākhyāsyāmo atha etad bahuvat/
Commentaries (4)
- Ṛjvarthā (Niruktavṛtti) — Durgācārya, Sanskrit
- Niruktavṛtti — Durgācārya, Sanskrit
- Niruktaṭīkā — Skandasvāmin & Maheśvara, Sanskrit
- Niruktavivaraṇa — Maheśvaratīrtha, Sanskrit
Linked texts (7)
- Vedic Index of Names and Subjects — Arthur A. Macdonell & A. Berriedale Keith, English
- Original Sanskrit Texts on the Origin and History of the People of India, their Religion and Institutions — John Muir, English
- Altindische Grammatik — Jacob Wackernagel & Albert Debrunner, German
- A Vedic Concordance — Maurice Bloomfield, English
- Pre-Buddhist India: A Political, Administrative, Economic, Social and Geographical Survey of Ancient India Based Mainly on the Jātaka Stories — Ratilal N. Mehta, English
- Ancient Indian Education (Brahmanical and Buddhist) — Radhakumud Mookerji, English
- Nighaṇṭu — Yāska, Sanskrit