Yāska's Nirukta 4.27
Nirukta 4.27
- Language
- Sanskrit
4.27
``sapta yuñjanti ratham eka cakram eko aśvo vahati saptanāmā/
trinābhi cakram ajaram anarvam yatremā viśvā bhuvanādhi tasthuh/''.
sapta yuñjanti ratham eka cakram eka cārinam/
cakraṃś cakater vā carater vā krāmater vā/
eko aśvo vahati sapta nāmā ādityah,.sapta asmai raśmayo rasān abhisamnāmayanti,.sapta enam ṛṣayaḥ stuvanti\.iti vā/
idam api itarat nāma etasmād eva abhisamnāmāt/
saṃvatsara pradhāna uttaro ardharcah/
tri nābhi cakram tri ṛtuḥ saṃvatsaro grīsmo varṣā hemanta iti/
saṃvatsaraḥ saṃvasante'asmin bhūtāni/
grīsmo grasyante'asmin rasā,.varṣā varṣaty āsu parjanyas,.hemanto himavān,.himam punar hanter vā nihoter vā/
ajaram ajarana dharmānam anarvam apratyṛtam anyasmin/
yatra imāni sarvāṇi bhūtāny abhisaṃtiṣṭhante tam saṃvatsaram sarva mātrābhiḥ stauti/
``pañcāre cakre parivartamāne''.iti pañca ṛtutayā/
pañca ṛtu1p saṃvatsarasya iti ca brāhmaṇam hemanta śiśirayoḥ samāsena/
``saḷara āhur arpitam''.iti sas ṛtutayā/
arāḥ pratyṛtā nābhi7/
sas punaḥ sahateh/
``dvādaśāram nahi tajjarāya/''.``.dvādaśa pradhayaś cakramekam/''.iti māsānām/
māsā mānāt/
pradhiḥ prahito bhavati/
etasmint sākam triśatā na śaṅkavor pitāḥ sastir na calācalāsah/''..
sastiś ca ha vai trīni ca śatāni saṃvatsarasya ahorātrā iti ca brāhmaṇam samāsena/
``sapta śatāni viṃśatiś ca tasthuh/''.
sapta ca vai śatāni viṃśatiś ca saṃvatsarasya ahorātrā iti ca brāhmaṇam vibhāgena vibhāgena/
Commentaries (4)
- Ṛjvarthā (Niruktavṛtti) — Durgācārya, Sanskrit
- Niruktavṛtti — Durgācārya, Sanskrit
- Niruktaṭīkā — Skandasvāmin & Maheśvara, Sanskrit
- Niruktavivaraṇa — Maheśvaratīrtha, Sanskrit
Linked texts (4)
- History of Dharmaśāstra (Ancient and Mediaeval Religious and Civil Law in India) — P. V. Kane, English
- Altindische Grammatik — Jacob Wackernagel & Albert Debrunner, German
- A Vedic Concordance — Maurice Bloomfield, English
- Nighaṇṭu — Yāska, Sanskrit