Yāska's Nirukta 6.17
Nirukta 6.17
- Language
- Sanskrit
6.17
sṛpraḥ sarpaṇād idam api itarat sṛpram etasmād eva sarpir vā tailam vā/
``sṛprakarasnamūtaya''
ity api nigamo bhavati/
karasnau bāhū karmaṇām prasnātārau/
suśipram etena vyākhyātam/
``vāje suśipra somatī''
ity api nigamo bhavati/
śipre hanū nāṣike vā/
hanur hanter nāsikā nasateh/
``vi ṣyasva śipre vi sṛjasva dhene''
ity api nigamo bhavati/
dhenā dadhāteh/
raṃsu ramaṇāt/
``sa citreṇa cikite saṃsu bhāsā''
ity api nigamo bhavati/
dvibarhā dvayoḥ sthānayoḥ parivṛḍho madhyame ca sthāna uttame ca/
``uta dvibarhā aminaḥ sahobhir''
ity api nigamo bhavati/
akra ākramaṇāt/
``akro na babhriḥ samithe mahīnām''
ity api nigamo bhavati/
urāṇa uru kurvāṇah/
``dūta īyase pradiva urāṇa''
ity api nigamo bhavati/
stiyā āpo bhavanti styāyanāt/
``vṛṣā sindhūnām vṛṣabhaḥ stiyānām''
ity api nigamo bhavati/
stipā stiyāpālana upasthitān pālayati iti vā/
``sa naḥ stipā uta bhavā tanūpā''
ity api nigamo bhavati/
jabāru javamānarohi jaramāṇarohi garamāṇarohi iti vā/
``agre rupa ārupitam jabāru''
ity api nigamo bhavati/
jarūtham garūtham gṛṇāteh/
``jarūtham hanyakṣi rāye purandhim''
ity api nigamo bhavati/
kuliśa iti vajranāma kūlaśātano bhavati/
``skandhāṃsīva kuliśenā vivṛkṇāhiḥ śayata upapṛk pṛthivyāh/''
skandho vṛkṣasya samāskanno bhavaty ayam api itaraḥ skandha etasmād evāskannam kāye/
ahiḥ śayata upaparcanaḥ pṛthivyāh/
tuñjas tuñjater dānakarmaṇah/
Commentaries (4)
- Niruktaṭīkā — Skandasvāmin & Maheśvara, Sanskrit
- Ṛjvarthā (Niruktavṛtti) — Durgācārya, Sanskrit
- Niruktavṛtti — Durgācārya, Sanskrit
- Niruktavivaraṇa — Maheśvaratīrtha, Sanskrit
Linked texts (5)
- Vedic Index of Names and Subjects — Arthur A. Macdonell & A. Berriedale Keith, English
- Original Sanskrit Texts on the Origin and History of the People of India, their Religion and Institutions — John Muir, English
- A Vedic Concordance — Maurice Bloomfield, English
- Nighaṇṭu — Yāska, Sanskrit
- Das Rāmāyaṇa: Geschichte und Inhalt nebst Concordanz der gedruckten Recensionen — Hermann Jacobi, German