Pramāṇa · Search · About · API

Yāska's Nirukta 7.13

Nirukta 7.13

Language
Sanskrit

7.13

jagatī gatatamaṃś chandas,.jala cara gatir vā.''.jalgalyamāno asṛjat''.iti ca brāhmaṇam/[785]
virāt virājanād vā virādhanād vā viprāpanād vā/[785]
virājanāt sampūrṇa akṣarā,.virādhanād ūna akṣarā,.viprāpanād adhika akṣarā/[785]
pipīlika madhyā ity aupamikam/
pipīlikā pelater gati karmaṇah/[785]
iti imā devatā anukrāntāh/[786]
sūkta bhājo havis bhāja rc bhājaś ca bhūyisthāh,.kāścit nipāta bhājah/[786].[ṛcaḥ sūryāya gīyanta udveti ity ardha pañcamāḥ..ḍ.787,..Cf..Bḍ.6,5].
[nipāto hi dvividhah/
devatā antaraiḥ saha sādhāranyena upastutau naighaṇṭukatvena ca/
tatra sādhārana upastutau tad yathā.''.vidhātā dhātā vyākhyātah/
tasya eṣa nipātas bhavati bahu devatāyām ṛci/
somasya rājñah''.iti/
asyām soma prabhṛtibhiḥ saha vidhātā stūyate sādhāranyena/
naighaṇṭukatvena punaḥ tadyathā.''.pṛthivī vyākhyātā/
tasyā eṣa nipāto bhavaty aindrāgnyām ṛci/
yad indrāgnī paramasyām pṛthivyām''.iti/
tābhyām indra agnibhyām saha sādhāranyena pṛthivī na stūyate,.kim tarhi/
lakṣaṇatvena indra agni or eva upādīyate..ḍ.788,..Cf..ṇir.11,11-12,12,30-31,.].
[atha ayam aparo nipāta prakāra upekṣyah,.tadyathā atyanta naighaṇṭukam devatā ahidhānam anatyanta naighaṇṭukaṃś ca..ḍ.788]
atha uta abhidhānaih[witḥ their characteristic appellations].samyujya havis codayati indrāya vṛtraghna indrāya vṛtra tura indrāya aṃhas muca iti/[786]
tāny apy eke samāmananti,.bhūyāṃsi tu samāmnānād,.yat tu saṃvijñāna[conventional epithet].bhūtam syāt prādhānya stuti tat samāmane/[786]
atha uta karmabhir ṛṣir devatāḥ stauti vṛtrahā purandara iti/[786]
tāny apy eke samāmananti,.bhūyāṃsi tu samāmnānād,.vyañjana mātram tu tat tasya abhidhānasya bhavati,.yathā brāhmaṇāya bubhukṣitāya odanam dehi,.snātāya anulepanam,.pipāsate pānīyam iti/[786]

Commentaries (4)

Linked texts (4)