Yāska's Nirukta 7.13
Nirukta 7.13
- Language
- Sanskrit
7.13
jagatī gatatamaṃś chandas,.jala cara gatir vā.''.jalgalyamāno asṛjat''.iti ca brāhmaṇam/[785]
virāt virājanād vā virādhanād vā viprāpanād vā/[785]
virājanāt sampūrṇa akṣarā,.virādhanād ūna akṣarā,.viprāpanād adhika akṣarā/[785]
pipīlika madhyā ity aupamikam/
pipīlikā pelater gati karmaṇah/[785]
iti imā devatā anukrāntāh/[786]
sūkta bhājo havis bhāja rc bhājaś ca bhūyisthāh,.kāścit nipāta bhājah/[786].[ṛcaḥ sūryāya gīyanta udveti ity ardha pañcamāḥ..ḍ.787,..Cf..Bḍ.6,5].
[nipāto hi dvividhah/
devatā antaraiḥ saha sādhāranyena upastutau naighaṇṭukatvena ca/
tatra sādhārana upastutau tad yathā.''.vidhātā dhātā vyākhyātah/
tasya eṣa nipātas bhavati bahu devatāyām ṛci/
somasya rājñah''.iti/
asyām soma prabhṛtibhiḥ saha vidhātā stūyate sādhāranyena/
naighaṇṭukatvena punaḥ tadyathā.''.pṛthivī vyākhyātā/
tasyā eṣa nipāto bhavaty aindrāgnyām ṛci/
yad indrāgnī paramasyām pṛthivyām''.iti/
tābhyām indra agnibhyām saha sādhāranyena pṛthivī na stūyate,.kim tarhi/
lakṣaṇatvena indra agni or eva upādīyate..ḍ.788,..Cf..ṇir.11,11-12,12,30-31,.].
[atha ayam aparo nipāta prakāra upekṣyah,.tadyathā atyanta naighaṇṭukam devatā ahidhānam anatyanta naighaṇṭukaṃś ca..ḍ.788]
atha uta abhidhānaih[witḥ their characteristic appellations].samyujya havis codayati indrāya vṛtraghna indrāya vṛtra tura indrāya aṃhas muca iti/[786]
tāny apy eke samāmananti,.bhūyāṃsi tu samāmnānād,.yat tu saṃvijñāna[conventional epithet].bhūtam syāt prādhānya stuti tat samāmane/[786]
atha uta karmabhir ṛṣir devatāḥ stauti vṛtrahā purandara iti/[786]
tāny apy eke samāmananti,.bhūyāṃsi tu samāmnānād,.vyañjana mātram tu tat tasya abhidhānasya bhavati,.yathā brāhmaṇāya bubhukṣitāya odanam dehi,.snātāya anulepanam,.pipāsate pānīyam iti/[786]
Commentaries (4)
- Ṛjvarthā (Niruktavṛtti) — Durgācārya, Sanskrit
- Niruktavṛtti — Durgācārya, Sanskrit
- Niruktaṭīkā — Skandasvāmin & Maheśvara, Sanskrit
- Niruktavivaraṇa — Maheśvaratīrtha, Sanskrit
Linked texts (4)
- History of Dharmaśāstra (Ancient and Mediaeval Religious and Civil Law in India) — P. V. Kane, English
- Vedic Index of Names and Subjects — Arthur A. Macdonell & A. Berriedale Keith, English
- Studies in the History of Sanskrit Poetics — Sushil Kumar De, English
- Nighaṇṭu — Yāska, Sanskrit