Yāska's Nirukta 8.2
Nirukta 8.2
- Language
- Sanskrit
8.2
``dravinodas1.dravinaso grāha hastāso adhvare/
yajñeṣu devam īḷate/''.
dravinodas1.yas tvam/
dravinasa iti dravina sādina iti vā/
dravina sānina iti vā/
dravinasas tasmāt pibatv iti vā/
yajñeṣu devam īḷate/
yācanti stuvanti vardhayanti pūjayanti iti vā/
tat ko dravinodas1/
indra iti kraustukih/
sa bala dhanayor dātṛtamas tasya ca sarvā bala kṛtih/
``ojaso jātam uta manya enam/''.iti āha/
atha apy agnim drāvinodasam āha/
esa punar etasmāt jāyate/
``yo aśmanor antar agnim jajāna''.ity api nigamo bhavati/
atha apy ṛtu yājeṣu drāvinodasāḥ pravādā bhavanti/
teṣām punaḥ pātrasya indra pānam iti bhavati/
atha apy enam soma pānena stauti/
atha apy āha.''.dravinodas2.pibatu drāvinodasah''.iti/
ayam eva agnir dravinodas1.iti śākapūnih/
āgneyeṣv eva hi sūkteṣu drāvinodasāḥ pravādāḥ bhavanti/
``devā agnim dhārayan dravinodām''.ity api nigamo bhavati/
yatho etat sa bala dhanayor dātṛtama iti,.sarvāsu devatāsv aiśvaryam vidyate/
yatho etad.''.ojaso jātam uta manya enam''.iti ca āha ity ayam apy agnir ojasā balena mathyamāno jāyate/
tasmād enam āha sahasas putram sahasaḥ sūnum sahaso yahum/
yatho etad agnim drāvinodasam āha ity ṛtvijo atra dravinodasa ucyante/
haviso dātāp te ca enam janayanti/
``ṛsīnām putro adhirāja eṣa#.ity api nigamo bhavati/
yatho etat teṣām punaḥ pātrasya indra pānam iti bhavati iti/
bhakti mātram tad bhavati,.yathā vāyavyāni iti sarveṣām soma pātrānām/
yatho etat soma pānena enam stauti ity asminn apy etad upapadyate/
``somam piba mandasāno ganāśribhir''.ity api nigamo bhavati/
yatho etad dravinodas1.pibatu drāvinodasa ity asya eva tad bhavati/
Commentaries (4)
- Niruktaṭīkā — Skandasvāmin & Maheśvara, Sanskrit
- Ṛjvarthā (Niruktavṛtti) — Durgācārya, Sanskrit
- Niruktavṛtti — Durgācārya, Sanskrit
- Niruktavivaraṇa — Maheśvaratīrtha, Sanskrit
Linked texts (6)
- Vedic Index of Names and Subjects — Arthur A. Macdonell & A. Berriedale Keith, English
- A Vedic Concordance — Maurice Bloomfield, English
- Ṛjvarthā — Durga or Durgācārya, Sanskrit
- Ancient Indian Education (Brahmanical and Buddhist) — Radhakumud Mookerji, English
- भारतीय प्राचीन लिपिमाला (Bhāratīya Prācīna Lipimālā: The Palaeography of India) — Gaurishankar Hirachand Ojha, Hindi
- Nighaṇṭu — Yāska, Sanskrit